Με τόσους αντιήρωες ξεχάσαμε τους ήρωες

Με την τροπή που έχει πάρει η παγκόσμια κουλτούρα εμφανίζονται συμπτώματα απαξίωσης του κλασικού μοντέλου του ήρωα. Τι είναι ένας ήρωας; Τι κάνει; Πώς φέρεται; Και πώς όλα αυτά σχετίζονται με το Game of Thrones;

Μαύροι κύκνοι, άσπροι λύκοι, ήρωες, αντιήρωες και ο Τζον Σνόου.

Αντιγράφω από την Wikipedia:

Ο όρος ήρωας ή η ηρωίδα αφορά στον χαρακτήρα που μπροστά στον κίνδυνο και τις αντιξοότητες ή εβρισκόμενος σε κατάσταση αδυναμίας, επιδεικνύει γενναιότητα και την επιθυμία να θυσιαστεί για το γενικότερο καλό της ανθρωπότητας.

Συνήθως βέβαια σε αυτό που έχουμε στο μυαλό μας για έναν ήρωα, αν δεν μιλάμε για την σύγχρονη εποχή, έχουν προστεθεί οι επιρροές από τον ρομαντισμό. Το άτομο που αποκτά ηρωικές διαστάσεις υπερέχει των εκάστοτε κοινωνικών δομών, πηγαίνει κόντρα στο ρεύμα, μπορεί να είναι εξόριστος ή αυτοεξόριστος, κυνηγημένος ή αδικημένος, με το δικό του δίκαιο να υπακούει στην λογική ή το συναίσθημα, συμφωνώντας με το πλαίσιο σκέψης του αναγνώστη/ θεατή. Ο ήρωας είναι συνήθως μοναχικός, μελαγχολικός, καλόψυχος και ηθικά ακέραιος. Είναι επίσης πολύ γενναίος και πολύ δυνατός, ικανός να αντεπεξέλθει σε κάθε είδους μονομαχία και δεν είναι καθόλου σύνηθες να τον βλέπουμε να ηττάται. Πολύ συχνά είναι ευγενούς καταγωγής και σχεδόν πάντα είναι ωραίος και έχει πίσω του μια τραγική ιστορία κάποιου ανεκπλήρωτου έρωτα – σίγουρα πάντως δεν έχει άστατη ερωτική ζωή και είναι της λογικής «ΙΟΝ αμυγδάλου – πρώτη αγάπη παντοτινή». Όλα αυτά προφανώς αφορούν τους ήρωες των ρομαντικών μυθιστορημάτων των μεσαιωνικών ετών και των παραμυθιών, των αρχαιοελληνικών τραγωδιών και της μυθολογίας· λιγότερο αφορούν και κάθε ήρωα μιας πολεμικής συνθήκης ή μιας περιπέτειας, οπότε αν θέλουμε να ανοίξουμε τον ορισμό στην σύγχρονη εποχή, σε μια αστική καθημερινή ιστορία, ας πούμε ότι ο ήρωας είναι αυτός που παίζει τον καλό.

Κρατάμε αυτές τις πληροφορίες και κάνουμε ένα άλμα για να προσγειωθούμε εκεί όπου όλα τα άλματα σκέψεων και συνειρμών καταλήγουν αυτές τις μέρες, στην ναυαρχίδα της ποπ κουλτούρας, στο σημείο συνάντησης όλων των συζητήσεων εντός και εκτός ίντερνετ, στο ξέρω τι έκανες το βράδυ της Δευτέρας: στο Game of Thrones.

Εκεί όπου συναντάμε μερικούς χαρακτήρες με καθαρά ηρωικά χαρακτηριστικά. Ας αρχίσουμε με κάποιες ελάσσονες περιπτώσεις: ο σερ Τζόρα Μόρμοντ, για παράδειγμα. Κλασική περίπτωση. Ευγενής, αδικημένος απ’ τη ζωή, πιστός στον ιπποτικό του όρκο και την βασίλισσά του. Η Μπριέν οφ Ταρθ επίσης. Δεν θα κάνει ποτέ τίποτα «κακό» και θα είναι για πάντα αγκιστρωμένη στο καθήκον της. Σε πιο σημαντικούς χαρακτήρες να μην ξεχάσουμε τον Νεντ Σταρκ, ο οποίος υπήρξε ο κλασικός καλός και, σπόιλερ, για αυτό ήταν παράδοξο ότι τον είδαμε χωρίς κεφάλι. Αλλά και η Daenerys Stormborn, Mother of Dragons, Queen of the Andals and of the First Men, Khaleesi of the Great Grass Sea και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Η Καλίσι είναι δίκαιη (θα σε ξεπληρώσω για τις καμένες κατσίκες σου), φέρει τον ρομαντισμό της ευγενικής καταγωγής της και μας υπόσχεται μια μυθική επιστροφή που θα ισοδυναμεί με την επικράτηση του καλού. Ακόμα και όταν σταυρώνει μια ολόκληρη πόλη το κάνει στο πλαίσιο μιας ηθικής επιβεβαίωσης.

Ο πιο χαρακτηριστικός όμως ήρωας της ιστορίας δεν είναι άλλος από τον Τζον Σνόου: ένας αρχετυπικός ήρωας για τον οποίο θα μπορούσε να γράφει στίχους ο Λόρδος Βύρωνας.

Φτιάχνοντας τον χαρακτήρα του, ο Μάρτιν έκανε τσεκ σε όλα τα στοιχεία που θα τον ηρωοποιούσαν περισσότερο. Ο Τζον Σνόου είναι ευγενικής καταγωγής αλλά το ντεμί της υπόθεσης τον αναγκάζει να αποχωρήσει από την κοινωνία απορρίπτοντας μια (θεωρητικά) καλύτερη ζωή και να αναζητήσει την λύτρωση προσφέροντας τον εαυτό του στο καθήκον. Αυτή η πράξη έχει έναν επιπλέον ηρωισμό γιατί η αυτοεξορία του δεν ακολουθεί κάποια δική του ευθύνη. Το γεγονός ότι επέλεξε να περάσει τη ζωή του παίζοντας χιονοπόλεμο με τα ζόμπι είναι μέρος ένας ιδεαλιστικού κώδικά που υπηρετεί μόνο ένα ηρωικό μυαλό. Ακόμα και η ερωτική του ιστορία έχει κάτι ρομαντικά ρωμαιοϊουλιετικό, καθώς αγάπησε την Ίγκριντ, ένα κορίτσι από διαφορετική «κοινωνική τάξη». Τι πιο ταιριαστό για έναν ήρωα από έναν έρωτα που δεν έπρεπε να έχει υπάρξει; Τι πιο ευγενικό από μια ιστορία όπου η αγάπη κέρδισε τους κανόνες; Ο Τζον Σνόου είναι ο πιο ηρωικός χαρακτήρας που έχουμε δει εδώ και χρόνια.

Και τότε γιατί είναι τόσο βαρετός;

Γιατί προτιμάμε να παρακολουθούμε τις σκηνές του Τίριον Λάνιστερ από αυτές του Τζον Σνόοου; Επειδή είναι απείρως πιο συναρπαστικός χαρακτήρας; Ναι. Αλλά και επειδή, σε μια δεύτερη ανάγνωση, έχουμε ξεχάσει να εκτιμούμε τους ήρωες και έχουμε εκπαιδευτεί να αγαπάμε τους αντιήρωες.

Η ύπαρξη του αντιήρωα δεν είναι κάτι καινούριο (δεν θα μπορούσε να είναι) – μπορούμε να εντοπίσουμε τους πρώτους αντιήρωες στα ομηρικά έπη, αργότερα στην εμβληματική περσόνα του Δον Κιχώτη, στα ντοστογιεφσκικά μυθιστορήματα, στον Καμί και τον Κάφκα αλλά και σε πιο σύγχρονους fictional χαρακτήρες όπως είναι ο Χόλντεν Κόλφιλντ από τον Φύλακα στη Σίκαλη, ο Αλεξ από το Κουρδιστό Πορτοκάλι, ο Τάιλερ Ντέρντεν από το Fight Club. Με άλλα λόγια ο πρωταγωνιστής δεν φέρει τα παραδοσιακά στοιχεία του ήρωα αλλά είναι μια προσωπικότητα με ψεγάδια, αμφισβητούμενης ηθικής, αντισυμβατικός, άλλοτε αστείος κι άλλοτε πονηρός – επειδή τα χαρακτηριστικά του αντιήρωα είναι πιο γήινα, ως αναγνώστες/ θεατές μπορούμε πιο εύκολα να ταυτιστούμε μαζί του.

Από ‘κει και πέρα, καθώς το παράδειγμα του Game of Thrones αφορά την τηλεόραση, αξίζει να αναφέρουμε ότι ο τηλεοπτικός κόσμος των τελευταίων (τουλάχιστον) είκοσι ετών, κυριαρχείται από αντιήρωες. Πρώτος και καλύτερος ο Τόνι Σοπράνο. Ή ο Γουόλτερ Γουάιτ απ’ το Breaking Bad. Ο Ντον Ντρέιπερ από το Mad Men. Όλοι οι χαρακτήρες του Wire με αποκορύφωμα τον Ομάρ Λιτλ. Ο Αλ Σβάρεντζεν από το Deadwood, ο Νάκι Τόμπσον από το Boardwalk Empire. Για να μην μιλήσουμε για τις κωμικές σειρές, εκεί όπου πλέον το αστείο προκύπτει σχεδόν αποκλειστικά από την προβολή αντιηρωικών χαρακτήρων, από τον Λούι και τον Μπάρνεϊ Στίνσον, μέχρι τον Σέλντον Κούπερ και τον Ντέιβιντ Μπρέντ.

Ο Μάρτιν λοιπόν και το Game of Thrones επαναφέρουν τον ήρωα στο προσκήνιο και είναι πραγματικά ενδιαφέρον αν στην λύση του εν λόγω έπους θα επικρατήσουν όσοι ακολουθούν το «καλό», τιμώντας την φύση της ιστορίας του Game of Thrones ή αν θα έχουμε μια ολική ανατροπή τύπου Νεντ Σταρκ, βλέποντας την Καλίσι να κατασπαράζεται απ’ τους δράκους της ή τον Τζον Σνόοου να χάνεται στα χιόνια. Σε κάθε περίπτωση θα έχει ενδιαφέρον να δούμε αν σε βάθος χρόνου η προβολή της σειράς σε εκατομμύρια ζευγάρια μάτια σε όλο τον κόσμο, καταφέρει αλλάξει τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των ηρώων.

Μέχρι τότε, όλα αυτά μας δίνουν μια θαυμάσια ευκαιρία να θυμηθούμε την μεγαλύτερη ατάκα που έχει ειπωθεί ποτέ στην ιστορία της τηλεόρασης, του κινηματογράφου και της λογοτεχνίας μαζί, την ατάκα που συμπυκνώνει όλα τα παραπάνω, όλα τα προηγούμενα και όλα τα επόμενα. Την ατάκα που μας θυμίζει την φθαρτή μας υπόσταση, τον ελάχιστο χώρο που καταλαμβάνουμε στο τεράστιο σύμπαν. Την ατάκα που μας κάνει να καταλαβαίνουμε ότι η μέγιστη προσπάθεια ενός ήρωα είναι ένα σκουπίδι μπροστά σε ό,τι συμβαίνει γύρω του. Την ατάκα που θα έπρεπε να αναγράφεται με κεφαλαία γράμματα στην πρώτη σελίδα κάθε σχολικού εγχειριδίου για την ομαλότερη καλλιέργεια των νεαρών μαθητών. Την ατάκα που λέει η Ίγκριντ στον Τζον Σνόου:

και για του λόγου το αληθές:

Advertisements

22 thoughts on “Με τόσους αντιήρωες ξεχάσαμε τους ήρωες

  1. Συμφωνώ με όσα έγραψες Jimmy (και καλοέγραψες είναι αλήθεια), ναι, μάλλον αυτό που ήταν αντισυμβατικό -το να αγαπάς τους αντιήρωες δηλαδή- τείνει σιγά σιγά να γίνει κάνονας τις τελευταίες (μάλλον αρκετές) δεκαετίες. Αλλά να συμπληρώσουμε επίσης, αυτό που είπες, και λίγο πιο ωμά: ο Jon Snow είναι σκατίφλωρας, βαρετός, και όποτε τον βλέπουμε να παλεύει με σπαθιά μου έρχεται στο νου μου ατάκα κολλητού μου σχετικά με άλλον χαρακτήρα, αλλά πολύ ταιριαστή και στον Jon: «Μπράβο Σίσσυ, έγινες πριγκήπισσα»

    υγ: τσέκαρε ξανά το προτελευταίο επεισόδιο αναφορικά με τον Jorrah Mormont. Things are not always as they seem…

    • Σπουδαία η ατάκα για την Σίσσυ.

      Για Τζόρα: αυτό που λες αποτελεί ένσταση; Οτι η αρχική του στάση αναιρεί τα ηρωικά του στοιχεία;

      • ναι έτσι νομίζω ότι είναι επιφανειακά ηρωικός -πραγματικά ήρωας των μεσσαιωνικών μύθων: γενναίος, ωραίος, καλός, ερωτοχτυπημένος, κάνει τα πάντα για μια δεσποινίδα- αλλά όταν αποκαλύπτεται η αρχική του στάση οδηγείται και αυτός στο μυαλό του αναγνώστη/θεατή σε πιο αντιηρωικά μονοπάτια. Και γίνεται και πιο συμπαθής (σε μένα) κατά αυτόν τον τρόπο για να πούμε την αλήθεια.

        • Ναι, συμφωνώ απόλυτα με ό,τι λες. Και όντως γίνεται πιο συμπαθής.
          Αλλά τα στοιχεία αυτά που τον κάνουν να βρίσκεται στο όριο μου φαίνονται στοιχεία μιας περίεργης φάσης που υπερτονίζουν την σημερινή του στάση. Αλλά είναι μάλλον λεπτομέρεια όλο αυτό.

          • Όντως μπορεί, είναι ίσως και τα του βιβλίου, που ξεδιαλύνουν περισσότερο μια κατάσταση, και τον κάνουν σαφέστερα αντιήρωα. Αν θυμάμαι καλά, στο βιβλίο, ήδη στο σημείο που βρίσκεται η τέταρτη σεζόν, ο σερ Jorrah δεν είναι πια μαζί με την Καλήσι. Να ξέρεις πως αυτό το twist της ιστορίας είναι ο βασικός λόγος που δε βαριέμαι την mother of dragons, γιατί ούτε εγώ ξέρω τι θα γίνει.

  2. Εξαιρετικό κείμενο! Παρόλο που δεν είμαι και πολύ φαν των σειρών και της συγκεκριμένης μοντέρνας διασκέδασης, πιστεύω ότι το κείμενο αυτό πρέπει να μπει σε σχολικά εγχειρίδια, δίπλα σε αντίστοιχες αναλύσεις για τον ορισμό του ήρωα στον Όμηρο, στη λυρική ποίηση, στη μοντέρνα λογοτεχνία κλπ. Jimmy Glass σε θαυμάζω. Είσαι ο ήρωάς μου.

  3. Jimmy, διαφωνω καπως κι εξηγουμαι. Στον Τζων τον Σνοου βλεπω πολλες αντιστοιχιες με το Νανο οσον αφορα τις αδυναμιες και τα κουσουρια τους που τους κανουν αντιηρωες, εξου και η σκηνη στο 1ο σιζον εξω απο το γλεντι στο γουιντερφελ που ο Νανος προσπαθει να του μεταδοσει τη γνωση του ως αποκληρος.

    Απλα,ο νανος ειναι πιο τσαχπινης και δεν τον βαριεσαι με τιποτα.

    Για τον Τζορα friend zone, ειλικρινα ας παει να πεθανει. Τον βρισκω γλοιωδεστατο κολιτσιδα που δεν ειναι ουτε ηρωας ουτε αντιηρωας, δεν ειναι τιποτα, ας πεθανει.

    Γενικα νομιζω οτι ο Μαρτιν δεν αποσκοπει να επαναφερει το ηρωικο προτυπο. Για μενα. το πρωτοπορο και ταυτοχρονα τοσο οικειο μηνυμα του, ειναι το all men must die.

    • H βασική διαφορά ανάμεσα στον Σνόου και τον Τίριον είναι ότι ο ένας νάνος. Αρα δεδομένα αντιήρωας (στην καλύτερη περίπτωση) σε μια τέτοια ιστορία. Ο Σνόου από την άλλη, όντας απόκληρος, στο μυαλό μου γίνεται περισσότερο ήρωας. Ενας αυτοεξόριστος πολεμιστής που μάχεται για το καλό.

      Το «all men must die» τo εννοείς όπως το «όλοι οι άνδρες είναι γουρούνια»;

      Για τον Τζόρα friend zone δεν επιμένω. Ας πεθάνει.

      • Δεν εννοω γουρουνια αλλα κατι μεγαλυτερο. Ας πουμε οτι σ’αυτους τους φανταστικους μεσαιωνικους τοπους απο το slaver’s bay ως το westeros επικρατει η σκλαβια, οι σφαγες αμαχων,το καψιμο και το πλιατσικο. Ειδικα τωρα που εφυγε το παλιο πασοκ Μπαραθεον- Σταρκ η κατασταση εχει ξεφυγει τελειως. Οι ισχυροι αντρες τα εκαναν μανταρα. Μονη παρηγορια κι ελπιδα η ξανθια μπουρναζιωτισα Καλισι που εχει στοφα αληθινου ηγετη και ιδανικα. Η εποχη των ανδρων μοιαζει να τελειωνει αν πανε ολα κατ’ευχην. Κι ας ελπισουμε οτι μαζι με τα ξερα δεν θα καουν και τα καλα παιδια βλ. Τζων Σνοου. Ο νανος θα τη γλιτωσει λογω υψους.
        πως σου φαινεται αυτο ως θεωρια?

        • Μ’ αρέσει. Πιστεύω, για να το ανοίξω λίγο, ότι ο Μάρτιν έχει μια αγαπημένη παροιμία: το κουτσοί, στραβοί στο Κίνγκς Λαντινγκ. Δηλαδή αυτοί που θα μείνουν στο τέλος θα είναι οι πιο αδικημένοι και γενικώς αυτοί που έχουν υποφέρει περισσότεροι. Οι εξόριστοι (Καλίσι), οι μπάσταρδοι (Τζον Σνόου), οι νάνοι (Νάνος), οι κουτσοί (Μπραν), οι βασανισμένοι (Θίον-Ρικ), τα ορφανά (Αρια) κτλπ. All men must die αλλά όντως, όχι εντελώς all.

  4. Παιδια εχετε χασει την μπαλα με το GOT και δεν εχετε παρει χαμπαρι οτι το καλυτερο που παιζει αυτη τη στιγμη ειναι το Fargo…

  5. Παράθεμα: When the freedom starts to come | Οι πτησεις του Μπεργκαμπ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s