Ιστορίες για τη σκόνη του χρόνου

Οι επιστήμονες ορίζουν ως ψυχολογικό τραύμα το να διακατέχεσαι από μία εικόνα ή ένα γεγονός. Οι ταινίες του Resnais συνθέτουν αυτή την αίσθηση τραύματος, σε καταβάλλουν αλλά αντί να σε πληγώνουν σε γιατρεύουν.


alain-resnais

Μια από αυτές τις μέρες, καθώς ήμουν χαμένη στο απέραντο σύμπαν του ίντερνετ, έπεσα πάνω σε ένα συγκλονιστικότατο άρθρο. Μία από τους δύο εν ζωή εβραίους των Ιωαννίνων θα συναντούσε τον πρόεδρο της Γερμανίας, ύστερα από δική του πρόσκληση. Η ιστορία, αν και λίγο-πολύ γνωστή (θα ήθελα να πιστεύω σε όλους), δε σταματά να ανατριχιάζει κάθε χιλιοστό της ύπαρξης οποιουδήποτε έλλογου ατόμου: Προδοσία, γενοκτονία, Άουσβιτς, παράνοια, εφιάλτης, θάνατος. Οι λέξεις εκσφενδονίζονται προς κάθε κατεύθυνση, σμπαραλιάζοντας οποιαδήποτε συνείδηση. Μια αφήγηση ανατριχιαστική, που βαραίνει ιστορικά την ανθρωπότητα, ακόμα και όσους από εμάς την έχουμε κατατάξει στα ιστορικά «ποτέ ξανά».

Κάπου εκεί, μεταξύ σοκ και δέους, μαθαίνω και την άλλη συνταρακτική (για μένα) είδηση της εβδομάδας.  «Πέθανε ο Alain Resnais»μου ανακοίνωσε η φίλη μου καθώς πηγαίναμε να επισκεφτούμε το Tate (ένεκα τουριστικής απόβασης εις τας Λονδίνας). Κόκκαλο εγώ, πάγος. Τα φρύδια μου ανασηκώνονται, ψάχνουν να αγγίξουν το ένα το άλλο, λες και όλη μου η έκπληξη μαζεύτηκε σε αυτό ακριβώς το σημείο. Η φίλη, άναυδη με την αντίδρασή μου, απορεί και επισημαίνει ότι εντάξει, 90+ ήταν ο άνθρωπος τί έπρεπε να περιμένω. Μα μέσα μου κάτι είχε προλάβει να στουμπώσει στα πνευμόνια μου και, κάπου εκεί ανάμεσα στους τρελούς που τρέχαν να προλάβουν τα λεωφορεία με τους τριακόσιους- «The Rise of an Empire», να με ακινητοποιήσει ρωτώντας: Και τώρα ποιος; Ποιος θα εικονοποιήσει το ασυνείδητο, τις μνήμες, τα τραύματα, την ιστορία;

Κάποτε, κάποιος, κάπου είπε για τον  Resnais ότι όταν βλέπεις τις ταινίες του είναι σα να κοιτάς μέσα από ένα καλειδοσκόπιο. Και για να γίνω και πιο πιασάρικη, άλλοτε είπε ο Godard: «Ο Resnais, όπως κανένας άλλος, φαίνεται ότι ξεκίνησε από το μηδέν.»  Πραγματικά, όταν οι περισσότεροι auters, σκηνοθέτες, κινηματογραφιστές (name them as you want) έκαναν ταινίες για να αναδείξουν το δικό τους ταλέντο και την ικανότητα τους να καινοτομήσουν με χρώματα και κοφτό μοντάζ, προωθούσαν την αστικοποίηση, τη μπουρζουαζία και την μποέμικη ζωή, ο Resnais έφτιαχνε κολλάζ πρότερων εμπειριών του πολέμου, του Ολοκαυτώματος, της ατομικής βόμβας, της καταστροφής. Κολλάζ του ασυνείδητου, αποσπασματικά μα ολοκληρωμένα. Πανέμορφες εικόνες χεριών που αγκαλιάζονται στην ασημένια άμμο και στο καπάκι κομμένα χέρια στη λάσπη και τη σκόνη της Χιροσίμα. Το μαγικό στις ταινίες του δεν ήταν ότι παρουσίαζε μια ιστορική καταγραφή ενός γεγονότος, αλλά την ανάμνηση του όπως έχει αποτυπωθεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων.

hiroshima_mon_amour_10

Και καθώς οι εποχές περνούσαν και άλλαζαν τα δεδομένα, έτσι άλλαζε και η θεματολογία των ταινιών του. Και όσο άλλοι σκηνοθέτες πολιτικοποιούνταν και γίνονταν μαοιστές (ή βουδιστές, ξέρω γω) ο Resnais κρατούσε τους τόνους χαμηλά, λες και ήξερε ότι αργά ή γρήγορα οι συνθήκες θα δημιουργήσουν πάλι την ανάγκη της μνήμης, της ιστορικής κατανόησης, της επούλωσης. Δυστυχώς (ή ευτυχώς γι’αυτόν- είπαμε, κάποιοι είναι βουδιστές και πιστεύουν στην μετανσάρκωση κτλ),  ο αγαπητός μας Alain μας άφησε μόνους με τους τριακόσιους της Σπάρτης και την τελευταία Eβραία των Ιωαννίνων, να προσπαθούμε να ενώσουμε τις τελείες, να γιατρέψουμε τις παλιές και νέες πληγές. Από τη μία οι εικόνες του Λεωνίδα στα κόκκινα διπλά λεωφορεία του Λονδίνου, από την άλλη η εικόνα της μικρής Έσθερ να χτυπάει την πόρτα του σπίτιου της, αφού γύρισε από το Άουσβιτς, και ο Έλληνας που ζούσε εκεί να της λέει: «Ε, λοιπόν, εξαφανίσου. Γλίτωσες από τους φούρνους στη Γερμανία, θα σε ψήσω εδώ στον φούρνο του σπιτιού σου». Ποιος θα ενώσει αυτά τα κομμάτια τώρα; Από τη Χιροσίμα, τις γαλλικές αποικίες και επαρχίες, τη μεταπολεμική Ευρώπη, την ομορφιά του έρωτα μέσα στην ασχήμια του πολέμου εως το Φαρμακονήσι, τον Κορυδαλλό, την Αμυγδαλέζα, τη Λαμπεντούζα και την Κριμαία, ποιος θα σεισμογραφήσει την κλίμακα έντασης των εικόνων που κουρνιάζουν στο ασυνείδητο και ποιος θα μας τις μεταδώσει τόσο επιδέξια ώστε να μας ταρακουνήσουν έστω και λίγο?

Για το τέλος, και επειδή το Tate περίμενε ώρα τώρα να το καταναλώσουμε, η φίλη μου με καθησύχασε ότι δεν ήρθε κα το τέλος του κόσμου και μου αράδιασε μια λίστα με ονόματα (γνωστά και μη) που θα μπορούσαν να φτιάξουν τα κομμάτια του παζλ, με έβρισε γιατί αντιδρώ υπερβολικά και μου υπενθύμισε ότι ο Godard βρίσκεται ακόμα εν ζωή. Οκ, το δέχτηκα και μπήκα τελικά στο λεωφορείο. Αλλά μόλις κάθησα θυμήθηκα κάποιον άλλον που δεν υπάρχει πια και τις μέρες του δικού του ’36.

*Ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από ταινία του Θ.Αγγελόπουλου.

*Η ιστορία της Έσθερ βασίζεται σε δηλώσεις της ίδιας σε διάφορα μέσα ενημέρωσης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s