Παραγλωσσολογία: Ο Ουμπέρτο Έκο και η Τέλεια Γλώσσα

Ο Ουμπέρτο Έκο μάς περιγράφει το όνειρο εκατοντάδων λόγιων και θεολόγων του παρελθόντος: Να ανασκευάσουν τη γλώσσα με την οποία μίλησε ο Θεός στον Αδάμ, και με την οποία ο Αδάμ ονομάτισε τα ζώα και τα φυτά του κόσμου. Γιατί αυτή είναι η τέλεια, η μαγική, η πραγματική γλώσσα.

010.The_Tower_of_Babel upΗ έννοια της τέλειας γλώσσας είναι τόσο αρχαία όσο παλιά θεωρούν οι θεολόγοι τη Βαβέλ. Σύμφωνα με αυτούς, όταν ο Θεός είδε τον Πύργο της Βαβέλ και θέλησε να τιμωρήσει τους ανθρώπους για την ύβρη τους, τους τιμώρησε κάνοντας τους να μην καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλον, αφού όλοι πια μιλούσαν διαφορετική γλώσσα. Με αυτόν τον τρόπο όχι μόνο δημιουργούσε ένα μπέρδεμα βιβλικών διαστάσεων. Στην ουσία η μεγαλύτερη τιμωρία τους ήταν ότι είχαν ξεχάσει την Πρώτη Γλώσσα, τη γλώσσα που δημιούργησε όλες τις άλλες, που δόθηκε κατευθείαν από το Λόγο. Αλλά, ακόμα πιο σημαντικό, αυτή ήταν η γλώσσα που εμπεριείχε μέσα στις λέξεις της την ίδια την ουσία των πραγμάτων.

Για να εξηγήσω το τελευταίο λίγο καλύτερα: Είναι πια γνωστό ότι οι λέξεις έχουν μια συμβατική σχέση με το αντικείμενο που ονοματίζουν. Στα Ελληνικά λέμε γάιδαρο το συμπαθητικό τετράποδο με τα μεγάλα αφτιά που δεν του άρεσε το παχνί και ήθελε αρχοντιά, αλλά κάλλιστα θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε κάποια άλλη λέξη. Οι άγγλοι το γάιδαρο τον λένε donkey και αυτό που οι Μαορί τον λένε burro, και όλες αυτές οι λέξεις και άλλες περιγράφουν το ίδιο πράγμα. Αλλά μόνο το περιγράφουν. Οι λέξεις στη γλώσσα του Αδάμ όμως δεν είχαν μια συμβατική σχέση με το αντικείμενό της. Η λέξη για το γάιδαρο ήταν ο γάιδαρος. Γνωρίζοντας στην Τέλεια Γλώσσα τη λέξη για το γάιδαρο γνωρίζει κανείς την ουσία του, το πραγματικό μέγεθός του, όχι μια απλή απεικόνισή του στο χώρο. Έχει στα χέρια του μια γνώση πέρα από το πεπερασμένο. Πιο γλωσσολογικά, δε θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για διαχωρισμό σημαίνοντας και σημαινόμενου, γιατί αυτά τα δύο θα ήταν ένα. Γνωρίζοντας λοιπόν κάποιος την πραγματική λέξη για το κάθε αντικείμενο, μόνο τότε το μάθαινε αληθινά. Τώρα έχει μια σχέση με το γάιδαρο που είναι κάπως απόμακρη, γιατί τα συμβατικά ονόματα που του έχουν δώσει οι άλλες, οι ατελείς γλώσσες τους κρατάνε μακριά. Από το γάιδαρο.

Η αναζήτηση της τέλειας γλώσσας λοιπόν είναι κάτι που θυμίζει σε πολλά το Άγιο Δισκοπότηρο. Χωρίς να υπάρχει καμιά εγγύηση ότι υπήρχε, υπάρχει, μπορεί να βρεθεί, έχει κάνει ανθρώπους τα τελευταία 2000 χρόνια να την ψάχνουν για όλη τους τη ζωή, πολύ απλά γιατί η ιδέα του τι μπορεί να κερδίσει η ανθρωπότητα από την ανεύρεσή της ξεπερνάει τη σκέψη ότι απλά όλα αυτά μπορεί να είναι στον κόσμο του φανταστικού. Και ναι, μάλλον περιγράφω το κατώφλι της τρέλας, Αλλά είναι νομίζω το πιο ρομαντικό και αγνό είδος τρέλας.

Σε αυτήν την αγνή τρέλα λοιπόν έπεσαν πολλοί και διάφοροι. Πάνω σε μια σχετική κοσμοθεωρία βασίστηκε η Kabbala, ο εβραϊκός μυστικισμός, όπου η ανάγνωση της Αγίας Γραφής έχει σκοπό να ξεθάψει με μια σειρά αποκρυπτογραφήσεων τον πραγματικό λόγο του Θεού. Ο Dante Aligieri (ναι, ο της Θείας Κωμωδίας) έκανε τη δική του πρόταση για ανάπλαση της τέλειας γλώσσας με βάση τη Λατινική, στο έργο του De Vulgari Eloquentia του 1305. Το 1629 στη Γαλλία, ο πατέρας Marin Mersenne έγραφε στον Descartes για το σχέδιό κάποιου des Vallees να δημιουργήσει μια nouvelle langue,  μια νέα γλώσσα που θα λειτουργούσε ως πασπαρτού για όλες τις υπόλοιπες. Ο John Wilkins, ένας από τους ιδρυτές της Royal Society of London, εκδίδει μετά από πολύ κόπο (και πυρκαγιές) το 1668 το An Essay towards a Real Character and a Philosophical Language, με σκοπό να προωθήσει την ιδέα του για μια γλώσσα πιο κοντά στο τέλειο, με επίκεντρο βέβαια να μπορεί να εκφράσει καλύτερα τον φιλοσοφικό στοχασμό. Μέσω των γνωριμιών του, κατάφερε να κάνει τον βασιλιά της Αγγλίας να τη μάθει, αλλά και ηχηρά ονόματα της εποχής να γράψουν επιστημονικά άρθρα σε αυτήν. Μετά το θάνατό του φυσικά το όλο θέμα ξεχάστηκε.

010.The_Tower_of_Babel downΨάχνοντας στο διαδύκτιο λοιπόν αυτά και άλλα τέτοια, έφτασα και στο Amazon να δω τι βιβλία υπάρχουν πάνω στο θέμα. Και δεν μπορείτε να φανταστείτε τη χαρά μου όταν ανακάλυψα ότι έχει γράψει για αυτό ο Ουμπέρτο Έκο. Το βιβλίο The Search for the Perfect Language όμως δε θα μπορούσε να το έχει γράψει κανείς άλλος, και σίγουρα κανείς δε θα κατάφερνε να το γράψει με την ευαισθησία και τη πολυπραγμοσύνη του Έκο, την οποία ούτε που προσπαθώ να προσεγγίσω μέσα σε από αυτό το μικρο για το θέμα κείμενο. Ρωτήστε τον Sally Cone. Όταν έφτασε το βιβλίο στο σπίτι, απειλούσα να κάψω την υπόλοιπη βιβλιοθήκη μου.

Advertisements

6 thoughts on “Παραγλωσσολογία: Ο Ουμπέρτο Έκο και η Τέλεια Γλώσσα

  1. Αλήθεια είναι, ζήσαμε μια τρέλα. Ένα βράδυ γύρισα σπίτι και τον είδα να ξύνει με ματωμένο νύχι τα εξώφυλλα των άλλων βιβλίων, για να μοιάσουν σε αυτό του Έκο. Ένα δεύτερο, τον βρήκα να έχει παρατάξει τα υπόλοιπα στο πάτωμα και να τους επιτίθεται με το περί ου ο λόγος, φορώντας και κράνος. Προσπάθησα μια φορά να το ξεφυλλίσω κι εγώ να δω τι διάολο συμβαίνει, αλλά κόλλαγαν οι σελίδες, δεν ξέρω γιατί.

  2. Johnny Plunders, δεν έχω να προσθέσω κάτι, μονάχα πως αυτή εδώ, νομίζω, είναι η αγαπημένη μου Παραγλωσσολογία μέχρι στιγμής.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s