Καθημερινές ιστορίες

Είναι η ζωή μικρή για να’ναι θλιβερή ή είναι οι «μικροί» της ζωής θλιβεροί; Με άλλα λόγια, πού στο διάολο κρύβεται η πολυπόθητη ευτυχία; Στις μεγάλες μας στιγμές ή στην ασπρόμαυρη καθημερινότητα;

insidellewyndavisΓράφει ο Μπρεχτ: «Μαθαίνω ότι ο Ταμερλάνος μπήκε στον κόπο να κυριέψει τον κόσμο. Δεν τον καταλαβαίνω. Με λίγο ρακί ξεχνάει κανείς τον κόσμο. Δεν κατηγορώ βέβαια το Μεγαλέξαντρο. Μονάχα συνάντησα ανθρώπους που ήταν γι’αυτούς άξιο του θαυμασμού σας ότι ζούσαν ακόμα. Οι μεγάλοι άντρες χύνουν πολύν ιδρώτα. Όλα τούτα είναι απόδειξη για μένα ότι δε μπορούσαν να μείνουν μόνοι και να καπνίζουν και να πίνουν και τα λοιπά. Και θα πρέπει κακομοίρηδες πολύ να είναι για να αρκούνται μονάχα στο να κάθονται δίπλα σε μια γυναίκα.»

Ποιος είναι, λοιπόν, πιο ευτυχισμένος; Εκείνος που προσπαθεί να κατακτήσει τον κόσμο ολάκερο, που έχει μεγαλειώδεις στόχους, που θέλει να γίνει άρχοντας της  οικουμένης και όλοι τον προσκυνούν για την επιτυχία του; Ή μήπως ο άλλος που κάνει την καθημερινότητα επιτυχία, απολαμβάνει τις μικρές χαρές (ναι τόσο κλισέ), πνίγεται στις μικρές λύπες και χαίρει άκρας ανωνυμίας αλλά πλήρους συμπάθειας (με την έννοια της συμπόνιας); Ο Μπρέχτ ίσως να έλεγε πως δε του καίγεται καρφί. Η ευτυχία είναι στον έρωτα, στην παρέα, στη χαρούμενη στιγμή αλλά αν κάποιος έχει άλλα σχέδια, γούστο του και καπέλο του.

Το ίδιο δίλημμα-δίπολο συναντά κανείς και στη νέα ταινία των (χειροκρότημα παρακαλώ) αδελφών Coen. Από τη μία ο Llewyn Davis ταξιδεύει από μέρα σε μέρα προσπαθώντας να επιβιώσει ως φολκ τραγουδοποιός και από την άλλη η Jean (και άλλοι πολλοί) που χρησιμοποιούν τη μουσική σαν άλλο μεγαλενδρινό (sic) ξίφος και κυλούν στις μέρες εστιάζοντας στην επιτυχία. Η καριερίστρια και ο λούζερ ή όπως λένε και στη ταινία: «Ο κόσμος χωρίζεται σε δύο κατηγορίες: Σε εκείνους που χωρίζουν τον κόσμο σε δύο κατηγορίες και στους λούζερς». Αγχώθηκα ήδη.

Inside-Llewyn-DavisΡίχνοντας μια ματιά στη σύγχρονη κινηματογραφία παρατηρούμε ότι το θέμα της ευτυχίας και της επιτυχίας (όποια και αν είναι αυτή) αναπροσδιορίζεται από καλλιτέχνες και κοινό. Μπορεί ταινίες σα το Gravity να σαρώνουν υποψηφιότητες Oscar αλλά την αίσθηση και τις εντυπώσεις φαίνεται να κερδίζουν ταινίες απλές και λιγοτερο φωνακλούδες. Δεν είναι τυχαίο που το τελευταίο καιρό ακούω φίλους και γνωστούς να λένε: «Καλά, είδα μια ταινία, ανέλπιστα όμορφη», αναφερόμενοι όλοι στο Frances Ha. Μια ταινία γλυκιά, ρεαλιστική που παρουσιάζει τη ζωή (στη δύση τουλάχιστον) έτσι όπως ακριβώς είναι. Ούτε ιδιαίτερα μελοδραματική ούτε ιδιαίτερα ευτυχισμένη. Μια απλή (επαναλαμβάνω) και ίσως light ματιά στις προσπάθειες μιας κοπέλας να βρει την ισορροπία, την ευτυχία και την επιτυχία. Ένα γλυκό κρυφοκοίταγμα στις ανησυχίες, τις χαρές και τις λύπες του μέσου νέου και ένα κάπως αισιόδοξο τέλος που σου επιτρέπει να γυρίσεις σπίτι λίγο ανακουφισμένος.

FrancesHaDanceΌπως η Frances έτσι και ένας άλλος αντιήρωας, ο Niko στο Oh Boy, είναι ο πρωταγωνιστής του δικού του προσωπικού δράματος, μιας τραγικής ημέρας που κάνει τη ζωή από μόνη της να φαίνεται από αστεία έως ανυπόφορη. Σου θυμίζει κάτι; Ένα ακόμα φίλμ-ωδή στην καθημερινή ζωή, στα καθημερινά διλήμματα, πάθη και αναποδιές που, αντίθετα με το προαναφερθέν επικεντρώνεται στη μοναξιά και τη σύγχυση, αφήνοντας μια πιο πικρή γεύση. Όπως πολλοί από μας, ο πρωταγωνιστής βρίσκει τον εαυτό του χαμένο μέσα στις επιλογές, στις προσδοκίες και στο παράλογο των σύγχρονων πόλεων. Αυτό που ίσως να το κάνει λίγο πιο ενδιαφέρον από το Frances Ha είναι ότι ο φακός, μέσω του βασικού χαρακτήρα, φωτίζει και τις δυστυχίες των άλλων (εντάξει, άλλο αμερικάνικος κινηματογράφος άλλο γερμανικός- συζήτηση που δε χωράει να μπει εδώ). Μια απλή ημέρα ενός οποιουδήποτε 25+ ατόμου που περιλαμβάνει εικόνες και σκηνικά τόσο τραγικά μα τόσο οικεία. Βερολινέζικο μετρό, ελεγκτές εισητηρίων, υπερκοστολογημένοι καφέδες, σπουδές αφημένες στη μέση, μπαρ γεμάτα εκπλήξεις, χαμένοι έρωτες, ανεργία, απογοήτευση και η ζωή συνεχίζεται. Η Frances Ha χορεύει αισιόδοξα και ας μην έχει στον ήλιο μοίρα, ο Niko έλκεται με ένα σαδιστικό σχεδόν τρόπο από τον πόνο και τους δυστυχείς του κόσμου ετούτου. Κανείς από τους δύο δεν είναι υπερήρωας, σε κανένα δε θα δεις να συμβαίνει το turning point αλλά για κάποιο περίεργο λόγο (μπορεί και χιπστερικό αντανακλαστικό- who knows?) αναγνωρίζεις τη δύναμη της απλής μέρας, του απλού χαρακτήρα, που βιώνεται ως κάτι ξεχωριστό.

2013-635209988385051579-505-300x179Χωρίς να κρίνω την κινηματογραφική αξία των προαναφερθέντων ταινιών, υπογραμμίζω τη σημασία τους ως δείκτες μιας γενικότερης αλλαγής τόσο στα καλλιτεχνικά κύμματα όσο και στα κοινωνικά. Φαίνεται ότι πλεόν δεν αναζητούμε τη μαγεία ενός ταξιδιού στο φεγγάρι (είτε αυτό «κινηματογραφείται» από τη NASA είτε από τον Méliès) αλλά τη μαγεία της δικής μας μικρής προσωπικής ιστορίας. Και ενώ κάποιοι είναι οι Ταμερλάνοι και οι Μεγαλέξαντροι που σώζουν τον κόσμο από μετεωρίτη, εξωγήινους ή τον Τζόκερ, κάποιοι άλλοι είναι οι ήρωες της δικής τους προσωπικής ιστορίας. Αν και οι δύο περιπτώσεις μπορούν να κατηγορηθούν για  ναρκισσισμό και αυτοαναφορικότητα, η δεύτερη αφορά περισσότερο κόσμο και ταιριάζει καλύτερα με τις γενικότερες συνθήκες διαβίωσης. Από την αισιόδοξη/δυναμική Frances Ha μέχρι το συγκρατημένο/υπερόπτη Oh Boy μιλάμε για τύπους σαν εμένα και σένα που παλέυουν να καταλάβουν τους ανθρώπους, να βρουν την ισορροπία και τη θέση τους στον κόσμο κουβαλώντας εμμονές και συμπλέγματα προηγούμενων γενεών. Αμέρικαν ντρημ η μία, ποστ γουαρ σύντρομς ο άλλος. Και ενώ όλοι μας βιώνουμε παρόμοιες καταστάσεις θεωρώντας ότι ζούμε το χειρότερο σενάριο, όταν βλέπουμε τέτοιες ταινίες συνειδητοποιούμε μια κάποια καθολικότητα των προβλημάτων μας. Παράλληλα, υπό το πρίσμα της έβδομης τέχνης, ανακαλύπτουμε την ομορφιά των απλών ζωών μας, εκτιμούμε (αφελώς ίσως) την απλότητα μας και απομυθοποιούμε την όποια πολυπλοκότητα. Είτε είσαι ερωτικά απογοητευμένος, είτε δεν έχεις φίλους, δουλειά, οικογένεια, λεφτά είτε όλα σου πάνε όπως είχες ονειρευτεί, αυτές οι ταινίες σου δίνουν την αίσθηση ότι δεν είσαι μόνος και ότι ο κόσμος θα συνεχίσει να γυρίζει ακόμα και αν εσύ πάθεις νευρικό κλονισμό και πηδήξεις από τη γέφυρα του Brooklyn σαν τον συνεργάτη του Llewyn  Davis. Δεν είναι τυχαίο που και οι δύο ταινίες είναι ασπρόμαυρες. Η ζωή δε χρειάζεται ταρζανιές, εφέ και κασκαντέρ (για σεμινάρια αυτοβοήθειας, περισσότερες πληροφορίες στα comments). Άλλοτε είναι μαύρη, άλλοτε άσπρη και άλλοτε αυτό το θολό γκρί του πρώιμου σινεμά. 

Ενώ δεν είναι από τα έργα που ξυπνούν συνειδήσεις ή που θα μείνουν στην ιστορία ως Τα Aριστουργήματα, μας κερδίζουν γιατί μας υπενθυμίζουν αυτό που έλεγε ο Μπρεχτ: «Δε μπορείς να σαι ευτυχισμένος όταν πολλά θες να κρατήσεις». Mία μέρα τη φορά ίσως να αρκεί.

Advertisements

2 thoughts on “Καθημερινές ιστορίες

  1. Πολυ ωραιο κειμενο Lion. Δεν εχω σαλτσοσχολια, ησουν περιεκτικοτατη.

    Μεγαλη η κουβεντα για το τι εστι αμερικανικο ή μη αμερικανικο σινεμα, πόσο διαφέρουν κλπ…Εξάλλου και η Φράνσιζ αμερικανίδα είναι.

  2. Γι’αυτό έκανα το σχόλιο. Χωρίς να θέλω να λειτουργώ με στερεότυπα ή να μπω σε μια κουβέντα για τα εθνικά σινεμά ανά τον κόσμο και τις παραδόσεις, θα έλεγα ότι κάποιες φορές έχει σημασία ποια καθημερινότητα, κουλτούρα, ιστορική συνείδηση, αξιακό σύστημα αποτυπώνει το εκάστοτε έργο. Χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος που και στις δύο ταινίες απεικονίζεται η underground/alternative καλλιτεχνική σκηνή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s