Η σάγκα της Κομμουνιστικής Διεθνούς*

134684-capture

Η μεγάλη περιπέτεια των πρώτων χρόνων του κομμουνισμού μέσα από ένα καταπληκτικό βιβλίο ντοστογιεφσκικών αποχρώσεων.

ο συγγραφέας

ο συγγραφέας

Ο Μανές Σπέρμπερ ήταν αυστριακός πολίτης, εβραϊκού θρησκεύματος, γεννημένος κάπου εκεί στη σημερινή Δυτική Ουκρανία το 1905. Σπούδασε στη Βιέννη, καταπιάστηκε με την ψυχολογία στα σπάργανά της και αργότερα μετακόμισε στο Βερολίνο με τις κοινωνικές του ανησυχίες να τον οδηγούν στην ένταξή του, το 1927, στο ΚΚ Γερμανίας. Εκεί γνώρισε από τα μέσα τη συνωμοτική ζωή των πρώτων κομμουνιστών, γνώρισε τις «κομματικές» δουλειές, συνδέθηκε αιώνια με τα αριστερά πιστεύω του και το 1938, εν μέσω των σταλινικών εκκαθαρίσεων, τα βρόντηξε και «έφυγε» από το κόμμα απογοητευμένος (ή αηδιασμένος, όπως το πάρει κανείς). Η αποχώρηση του αυτή του έδωσε την ευκαιρία τη δεκαετία του 1940 να ολοκληρώσει ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο: τη λογοτεχνική τριλογία με έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία ονόματι «Δάκρυ στον ωκεανό», όπου ένας άλλος «μεγάλος» αποχωρήσας του κόμματος, ο Άρθουρ Καίστλερ, έμελε να αποκαλέσει «Η σάγκα της Κομιντέρν».

Πίσω από τις σκιές, στην παρανομία, διάλογοι Ντοστογιεφσκικοί

13803774-origpic-31dd09Για καλή τύχη όλων ημών που μας ενδιαφέρει η περίοδος του μεσοπολέμου και δη «η ιστορία της αριστεράς», και ενώ μάλιστα με τα τόσα σκατά που γίνονται γύρω μας η κατάσταση παραπέμπει στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης με σχεδόν κωμικοτραγικό τρόπο, η μετάφραση του πρώτου μέρους της τριλογίας υπό τον τίτλο «Η καμένη βάτος» αποτέλεσε τα καλύτερα δυνατά αποκαλυπτήρια ενός λησμονημένου κόσμου.

Το κείμενο του Σπέρμπερ ταξιδεύει από το σε αναβρασμό Βερολίνο στη Βιέννη που σπαράζεται σχεδόν εμφυλιακά, από τα παγωμένα ρώσικα μπουντρούμια των ανακρίσεων στο φιλήσυχο Όσλο, από τους πλίνθινους δρόμους της Πράγας στις παρυφές της πρωήν Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας και τα πάμπτωχα βαλκανικά χωριά της. Δείχνει κυνηγητά σε δάση, τραπεζώματα σε καλαίσθητα ρεστοράν, εν ψυχρώ εκτελέσεις, βλέμματα με υποσχέσεις πάνω σε πέτρινες γέφυρες, τον έρωτα στη γαργαλιστική λεπτομέρεια της τριγωνικής επιθυμίας, δείχνει τα κεντρικά της Γκεστάπο και τους διαδρόμους με τις κόκκινες μοκέτες της Μόσχας, δείχνει έγκυες κοπέλες να πλέκουν με μόνο φως τη λάμψη μιας ξυλόσομπας. Κοινή συνισταμένη όλων αυτών: η δράση των πρώτων κομμουνιστών, εκείνων που έζησαν πριν τον νικηφόρο για τη Σοβιετική Ένωση Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.

Περιγράφει τις πολύπλοκες σχέσεις τους, τις ιστορίες τους πριν γίνουν μέλη, τις αδυναμίες και τις κρυφές ευαισθησίες τους, τις σχεδόν κατασκοπικές –φέρνοντας στο νου τα κείμενα του Λε Καρέ- συνεννοήσεις τους, τα ανθρώπινα πάθη τους, την απάνθρωπη πειθαρχία που συχνά –και ενίοτε- αναγκαστικά επέβαλλαν στους άλλους αλλά κυρίως στους εαυτούς τους, τις τρομακτικές και τρομερές αποφάσεις που έπαιρναν βάζοντας πρώτα και πάνω από όλα την ταξική επανάσταση, το δρόμο που συχνά χάνουν, την πίστη τους στο Κόμμα που δε θέλουν να χάσουν ποτέ γιατί χωρίς αυτή μπορεί να βρεθούν σε μια εξωγήινη διάσταση πιο τρομακτική ακόμη και από το θάνατο: στο μέρος που αποκομμένος από τα πάντα, από όλη την προηγούμενη ζωή σου δεν έχεις πια τίποτα, ούτε καν θέληση για ζωή ούτε καν για θάνατο. Στο απόλυτο και έσχατο κενό της ύπαρξης –μιας και είχες αφιερωθεί ψυχή τε και σώματι στον σκοπό.

Ο αναγνώστης τα «μαθαίνει» όλα αυτά, κατά κύριο λόγο, μέσω των διαλόγων των χαρακτήρων. Διάλογοι συνωμοτικοί (και μη) που δε θυμίζουν φτηνό κατασκοπικό μυθιστόρημα, αλλά αντίθετα τους σπαραχτικά ανθρώπινους διαλόγους του μεγάλου Ντοστογιέφσκι, που μέσω αυτών προσπαθούσε να φτάσει στο κέντρο της ζωής. Το γραπτό του Σπέρμπερ, όσο και πολιτικό και να είναι, είναι πρωτίστως ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα με έξοχες αρετές. Δεν είναι ένα συγκεκαλυμμένο μανιφέστο αλλά η αγωνιώδης αναπαράσταση όσων έζησε, αυτός και οι σύντροφοι του, τότε τη δεκαετία του 1930 και καθώς το Ναζιστικό Κόμμα σιγά σιγά βίαζε την ανθρώπινη ιστορία με τον πιο χυδαίο τρόπο.

Δίχως δικαίωμα στον οίκτο

soviet_1942_poster_by_shitalloverhumanity-d5hxsnlΕίναι όλοι τους εκεί: υψηλά ιστάμενοι και απλά πιόνια, ο διανοούμενος Ντόινο που παρά την αστική καταγωγή πιστεύει στην ανάγκη για κομμουνισμό περισσότερο τελικά από όλους, ο Βάσος Μίλιτς ο ικανότερος και τραγικότερος όλων, ο Ζένεκε ο παλιός σύντροφος της Ρόζας Λούξεμπουργκ που θυμίζει σύγχρονο Προμηθέα, ο Γιόσμαρ που δεν αντέχει να χάσει την πίστη του, είναι ο καθηγητής Στέτεν ο μη σοσιαλιστής που αντιτίθεται όμως στην παράνοια του φασισμού, είναι και ο Κάρελ ο αντιπαθητικός, ο χοντράνθρωπος, ο πότης, ο ανάδελφος σύντροφος που όπως ο συγγραφέας μας αφηγείται μέσω του Ντόινο: «…συνειδητοποίησε ξαφνικά από πού αντλούσε τη δύναμη ο Κάρελ και οι Σούπερ Κάρελ του: ήταν άσοι στους ελιγμούς. Δεν κάνουν ποτέ οικονομία στα μέσα που χρησιμοποιούν (στα οποία συγκαταλέγουν και τα έμψυχα) και πάντα ακολουθούν έναν βασικό κανόνα: διατείνονται πως είναι αλάθητοι και φορτώνουν πάντα σε άλλους την ευθύνη των σφαλμάτων τους». Και όμως ούτε εκείνος θα καταφέρει να σωθεί από τις κατακλυσμιαίες αλλαγές των δεδομένων εντός της Κομιντέρν.

Υπάρχουν όμως και οι άλλοι, «οι Χίτλερ και οι Σλάβκο αυτού του κόσμου». (Όπου Σλάβκο ένας περιβόητος κομμουνιστοφάγος αστυνομικός επιθεωρητής, ένας Κροάτης που σφαγίαζε τους Σέρβους και αφού ήταν τόσο καλός στη δουλειά του οι δεύτεροι αποφάσισαν πως το σκυλί που φυλάει καλά τα πρόβατα δεν το θανατώνεις αλλά το βάζεις να φυλάει τα δικά σου. Ένας χαρακτήρας που εμφανίζεται λίγο αλλά στο πρόσωπό του εμπεριέχεται συμπυκνωμένος όλος ο οπορτουνισμός της γης). Οι άλλοι, όλοι οι φασίστες εκείνης της εποχής. Μιας εποχής που σχεδόν κανείς δεν είχε πρόσβαση στον οίκτο, ούτε όταν αυτός ο οίκτος προοριζόταν για το δικό του τομάρι, ούτε καν απέναντι στα ίδια του τα παιδιά. Και έτσι, καθώς ο κόσμος έμπαινε στη φριχτότερη ανθρώπινη μάχη όλων των αιώνων, καθώς το σιδερένιο δόρυ του Ναζισμού ακτινοβολούσε με μαύρο φως όλη την πλάση, καθώς ο σταλινισμός μετάλλασε μια επανάσταση σε ένα τάφο από μπετόν για τη σκέψη, οι χαρακτήρες παλεύουν μεταξύ σφύρας και άκμονος. Διαλέγονται σαν σαλοί γέροι με τη σοβιετική αρκούδα που στην προσπάθεια της να φυλάξει τη γούνα της δαγκώνει όλα και πιο βαθιά τα δικά της αλλοεθνή παιδιά ενώ εκείνα προσπαθούν να σκοτώσουν το αιμοδιψές φίδι του φασισμού προειδοποιώντας και οργανώνοντας τον κόσμο. Γνωρίζουν όμως καλά πως ότι και να κάνει η Σοβιετική αρκούδα –ότι και ένα τους κάνει- δε μπορεί να πλησιάσει την ανθρωποβόρα παράνοια των Ναζί.

Όχι δεν είναι ο θρίαμβος του αντικομμουνισμού, του αντιμαρξισμού

tumblr_m26qfecwn81r84pkto1_1280Κλείνοντας γράφω κάτι που με έχει απασχολήσει πολλές φορές. Συχνά, βλέπω κείμενα του Τζορτζ Όργουελ να χρησιμοποιούνται ως ιδανικά βέλη αντι-αριστερής προπαγάνδας δίχως αυτοί που τα εξαπολύουν να αντιλαμβάνονται πως χρησιμοποιούν βενζίνη για να σβήσουν μια φωτιά. Το ίδιο ισχύει και για τον Σπέρμπερ, το κείμενό του οποίου είναι μια κάθετη καταδίκη των εγκληματικών λαθών/τακτικών/αποφάσεων του Σταλινισμού. Αυτό όμως δε σημαίνει πως είναι και μια συνολική καταδίκη της αριστερής σκέψης. Ίσα ίσα θα έλεγα, διαφαίνεται μέσα στο βιβλίο, στο πρώτο της τριλογίας, μια βαθιά πίστη στον άνθρωπο που επιλέγει να ακολουθήσει τον δρόμο της αέναης επανάστασης, της κόντρας ενάντια σε οποιοδήποτε ολοκληρωτισμό, της μη υποχώρησης στις κυνικές τακτικιστικές επιταγές που θέλουν να ιδρύσουν μια νέα ολοκληρωτική κυριαρχία. Στον άνθρωπο που μπορούσε να δεχθεί να θυσιαστεί για τον συνάνθρωπο/συναγωνιστή/σύντροφο αλλά όχι να λατρέψει ως είδωλο έναν άλλο άνθρωπο –βλέπε Στάλιν- και να πιστέψει άκριτα στις αποφάσεις κάποιου ιερού νόμου –βλέπε Κομμουνιστικό Κόμμα. Και για να το πω πιο απλά, λιανά και απλουστευμένα: άλλο Στάλιν και άλλο Μαρξ, όπως άλλο οι Πάπες της Ρώμης και άλλο ο Χριστός.

—————————————————————————————————————————————————————-

*Να κάνω δύο διευκρινίσεις: Πρώτον πως όταν λέμε σάγκα εννοούμε το έπος, εννοούμε μια μακριά αφήγηση πολλών και διαφορετικών μπλεγμένων μεταξύ τους ιστοριών –μυθολογικών και μη- και δεύτερον όταν λέμε Κομμουνιστική Διεθνής (ή αλλιώς Κομιντέρν) αναφερόμαστε στην Τρίτη Διεθνή Ένωση των εθνικών κομμουνιστικών Κομμάτων εν έτει 1919. Αυτά δεν τα λέω για να κάνω τον έξυπνο, άλλωστε πια με το ίντερνετ είναι εκεί έξω για τον καθένα, αλλά αντίθετα τα γράφω γιατί δεν είναι ευκόλως εννοούμενα για να παραλειφθούν. Και ζούμε σε εποχές όπου στο δημόσιο λόγο γίνεται υπέρ του δέοντος χρήση αρκτικόλεξων καθώς και σκιωδών ονομασιών που πολύ συχνά σκοπό έχουν τη συσκότιση -και όχι την φανέρωση του εκάστοτε προβλήματος.

Advertisements

13 thoughts on “Η σάγκα της Κομμουνιστικής Διεθνούς*

  1. Υπεροχότατο, το «αυστριακός πολίτης» είχε μάλλον ιδιαίτερο νόημα για την ζωή του αν κατάλαβα καλά.
    με γεια, πάντα τέτοια και όλα τα σχετικά

    • Αυτό συμπέρανα και εγώ από τις αυτοβιογραφικές λεπτομέρειες του βιβλίου. Τώρα μπορεί και να κάλω λάθος. Απλά ένα κεντρικό, κεντρικότατο πρόσωπο του βιβλίου, ο Ντόινο είναι κλασική περίπτωση βιεννέζου διανοούμενου που έχει εμπλακεί με τον Κομμουνισμό. Και είναι μάλλον εμφανές πως στο πρόσωπο αυτό ο συγγραφέας βλέπει τον εαυτό του, ορίζοντάς τον -κατά την άποψη μου- και σχετικά με το ζήτημα της εθνότητας ως αυστριακό.

    • Νομίζω είναι και άλλες οι περιπτώσεις τέτοιων συγγραφέων, σκέφτομαι να μαζέψω μια λίστα. Νομίζω θα είχε ενδιαφέρον -και ουσία.

    • Oμολογώ πως την Rand δεν την έχω διαβάσει ακόμα -παρότι έχω παρακολουθήσει ένα μεγάλο ιντερνετικό ongoing debate σχετικά με το έργο της. Υπάρχει μια χαρακτηριστική ατάκα του China Mieville, όπου στα 100 βιβλία φαντασίας που προτείνει να διαβάσει κάποιος «αριστερών πεποιθήσεων», εμπεριέχει και κείμενο (ή κείμενα, δεν είμαι σίγουρος) της Rand, λέγοντας κάτι του τύπου: «…to know your enemy». Κρίνω ότι έγραψε αυτό το σχόλιο και με χιούμορ αλλά και έχοντας πίστη στη συγγραφική της ικανότητα.

      Οπότε το σημειώνω στο to read list για να έχω και ο ίδιος άποψη.

  2. Η Ayn Rand γαμαει και οποιος πει κακο λογο να του βγει το ονομα.μαλιστα προτεινω να αφησεις το We the living για μετα και να διαβασεις κατεπειγοντως το «the Fountenhead» και οταν φτασεις στην ατακα «εισαι σκουλικι Ελσι, τρεφεσαι με λυπες» να με παρεις τηλεφωνο.

  3. Κατάλαβα μετά τους νάνους, δεν πρέπει να κακολογούμε και την Ayn Rand. Μεγαλώνει η λίστα σιγά σιγά.

    Πάντως για Atlas Shrugged έλεγα να δοκιμασω κάποια στιγμή από τη συγγραφέα, αν και δύσκολα θα χωνέψω τις πολιτικές της ιδέες.

  4. Επειδη η Ραντ δεν ηταν ουτε πολιτικος ουτε οικονομολογος νομιζω τι οι ιδεες της πρεπει να κριθουν φιλοσοφικα και με βαση την εποχη τους.επισης διατυπωθηκαν απο μια γυναικα-αριστοκρατικης καταγωγης που την κοπανησε απο τα σοβιετ και εζησε τη ζωη της.Γενικα, νομιζω οτι εχει τα δικια της σε πολλα σημεια αλλα δεν χρειαζεται να παντρευτουμε και τις ιδεες της.Τα μυθιστορηματα της αξιζουν να διαβαστουν απο λογοτεχνικης αποψης. Θα επιμεινω στο Fountainhead και νομιζω οτι θα σου αρεσει πολυ.Τελος, θελω να προσθεσω οτι η αλλαγη στο blog δειχνει τον πισινο του bellafon ακομα καλυτερο.

  5. Παράθεμα: Joseph Roth: ο βάρδος ενός κόσμου που χάθηκε | Τα Νέα του Βελγίου

  6. Παράθεμα: Joseph Roth: ο βάρδος ενός κόσμου που χάθηκε | Τα Νέα του Βελγίου

  7. Παράθεμα: Λογοτεχνικά Σφηνάκια #14 / από τη Σάγκα της Κομμουνιστικής Διεθνούς | Τα Νέα του Βελγίου

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s