Περί facebook, έρωτος και ενυπνίων: Ο Αίλιος Αριστείδης και οι Ιεροί Λόγοι

5176887181_56b47f6619

Βαδίζω στην Ιπποκράτους ένα ήσυχο μεσημεράκι Σαββάτου και κοιτάζω τις προθήκες του βιβλιοπωλείου Καρδαμίτσα. Νέκρα μέσα, πουθενά οι ουρές φοιτητών που περιμένουν το σύγγραμμα (και φυσικά την ύλη, πόσο να διαβάσω κύριε Καθηγητά- τράτζικ υλιστές). Μα εκεί, στην προθήκη του Καρδαμίτσα βλέπω ξάφνου ένα όνομα, για το οποίο κάτι χρόνια τώρα ακούω ιστορίες κι ιστορίες: «Αίλιος Αριστείδης – Ιεροί Λόγοι». Επιτέλους! Την τέλειωσε την μετάφραση ο Γιατρομανωλάκης και την έβγαλε!

Η πρώτη

«Μπράβο, είσαι και η πρώτη!»

Μα ύστερα κοιτάω το όνομα του μεταφραστή. Εχμ. Είναι μεταφράστρια, δεν είναι μεταφραστής. «Κούκη» στο επώνυμο. «Αίλιος Αριστείδης- Ιεροί Λόγοι: Σώμα και γλώσσα στα όνειρα ενός ρήτορα» (εκδόσεις Σμίλη). Ρε λες; Λες να έκανε τέτοια κατεργαριά και να έβγαλε την μετάφραση με ψευδώνυμο; Ικανό τον έχω! Τι αστείο επώνυμο! Παίρνω το βιβλίο. Δεν μου δείχνει όμως να είναι αυτουνού. Ναι, έχει πολύ χρήσιμα σχόλια στο τέλος, ιστορικά, γραμματολογικά, ψυχαναλυτικά και αναλυτικότατα. Η εισαγωγή όμως, κάπου χωλαίνει. Σα να πηγαίνει γύρω γύρω από το θέμα. Πάω να διαβάσω και την μετάφραση. Εντάξει, ζαβή εδώ κι εκεί, αλλά κάτι τρέχει, το ίδιο το κείμενο δεν έχει σειρά. Δεν καταλαβαίνω τίποτα. Πιφ. Να τον ρωτήσω αν είναι δική του με ψευδώνυμο η μετάφραση; Μα είναι δυνατό να έγραψε τόσο συνειρμική εισαγωγή όμως; Βιογραφικά του Αιλίου, μαζί με κρίσεις αρχαίων συγγραφέων, μαζί με ψυχαναλυτικές ερμηνείες, τουρλού. Μπερδεύτηκα που να πάρει η ευχή. Τόσα χρόνια του πήρε να γράψει αυτό;

...της είπε η "δεύτερη".

…της είπε η «δεύτερη».

Ύστερα περνάει ο καιρός και ξαναβλέπω σε μια άλλη πια προθήκη το ίδιο βιβλίο, του ίδιου συγγραφέα, «Αίλιος Αριστείδης – Ιεροί Λόγοι» (εκδόσεις Άγρα) με την μετάφραση του Γιατρομανωλάκη. Χμ. Κάτι το σκανδαλώδες υπάρχει στην σχεδόν ταυτόχρονη διπλή μετάφραση; Ή μπα; Ή μήπως ως αληθινός νάρκισσος αυτός ο ρήτωρ χρειαζόταν δύο μεταφράσεις ώστε να υπάρχει η μία και απέναντι ακριβώς το είδωλό της; Να κοιτούν η μία την άλλη και να χαίρονται; Δεν ξέρω. Μα ας τ’ αφήσω κι ας γυρίσω στον τίτλο.

Είναι αυτός ο ρήτωρ κάπως σα να έχει απέναντί του έναν καθρέφτη. Ένα είδωλο, τον Ασκληπιό. Ένα είδωλο για το οποίο δεν μπορούμε να τον κατηγορήσουμε όμως- αν κατανοήσουμε ότι έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο ο οποίος βιώνει το θείο. Περίπου σαν τους σημερινούς ένθεους ή τις γιαγιάδες που κακώς ειρωνικά τις λέμε θεούσες. Δικαιούνται να πιστεύουν. Σήμερα οι καθρέφτες μας είναι εξίσου ιδεαλιστικοί. Για ποια ιδεώδη όμως; Πού πιστεύουμε τελοσπάντων; Ας πάω στον καθημερινό μας καθρέφτη, αυτόν στον οποίο κοιταζόμαστε μερικές φορές ακόμα και πριν νιφτούμε το πρωί. Το facebook.

Δεν είμαι ο καλύτερος; όοοοχι!

Δεν είμαι ο καλύτερος; όοοοχι!

Το facebook εκπαιδεύει. Διδάσκει ανθρώπους και χρήστες του στον ναρκισισσιμό. Τον ναρκισσισμό όμως όπως ΤΟ ΙΔΙΟ το facebook τον θέλει. Φτιάχνει (με πρώτους εμάς) ανθρώπους οι οποίοι αρέσκονται στον εαυτό τους, είναι ερωτευμένοι αποκλειστικά με την ίδια τους την ύπαρξη. Υπάρχει όμως και ένα κάποιο κενό, διότι το facebook λειτουργεί όπως λέει το σύνθημα των αναρχικών. Είναι μαγικό, σαν το lifestyle: από μηδενικό σε κάνει νούμερο. Δηλαδή, τα ωραία οπίσθια δεν είναι τίποτε άλλο παρά ωραία οπίσθια. Όταν όμως αυτά τα ωραία οπίσθια ή οι κοιλιές φέτες ή η τρομερή ατάκα βγαίνουν στις αναρτήσεις του facebook, παύουν να είναι απλώς αυτά που είναι, και γίνονται μαγικά χαρακτηριστικά μέσω του like. Το ον που μαζεύει περισσότερα like είναι αυτομάτως ανώτερο του όντος που έχει μαζέψει λιγότερα like και ούτω καθεξής. Το ον με τα περισσότερα like ερωτεύεται ακόμα περισσότερο τον εαυτό του, κλείνεται σε αυτόν και αγαπάει το είδωλό του στον ηλεκτρονικό καθρέφτη που λέγεται οθόνη του υπολογιστή. Και δεκτά όλα αυτά, ενδεχομένως να χρειάζονται για να μπορεί ο άνθρωπος να συνεχίσει αυτό το ανυπόφορο πράγμα που λέγεται ζωή, έστω με κάποια ημίμετρα. Από την άλλη όμως, μήπως και φυλακίζει στο «τίποτα» αυτή η ασύστολη και αναίτια αυταρέσκεια; Θέλω να πω, το άτομο που έχει μαζέψει 3.500 like για την θεϊκή ατάκα που είπε, τι είναι πέραν αυτών των παροδικών ρευμάτων αρέσκειας; Αν το βγάλεις έξω και πέρα από την θεϊκή ατάκα, τι άλλο έχει να προσφέρει; Αν στην θέση των θεϊκών οπισθίων ή της γραμμωμένης κοιλίας τοποθετήσεις δύο μάλλον μέτρια αχλάδια ή ένα ταλαιπωρημένο ροδάκινο, τι μένει από το ίδιο το άτομο; Δυστυχώς τίποτα, νομίζω.

Να μου συγχωράτε που το πάω γύρω γύρω, αλλά θα καταλήξω εκεί που υποσχέθηκα, στα ενύπνια. Συνεχίζω περί ναρκισσισμού. Ο έρωτας εκπαιδεύει; Ναι, ενδεχομένως και λάθος. Θαρρώ πως επίσης θρέφει το ναρκισσισμό. Άπαξ και αντιληφθείς πως ο Άλλος/η Άλλη είναι ερωτευμένος/ερωτευμένη μαζί σου, αισθάνεσαι ικανός/ικανή για τα πάντα. Μπορείς να πιάσεις την πέτρα και να την κάνεις θρύψαλα με το ένα σου χέρι. Μπορείς να τραγουδήσεις όπερα στη Σκάλα του Μιλάνου ή να ταξιδέψεις μέχρι την Άπω Ανατολή ή δεν ξέρω κι εγώ τι. Δεν σε νοιάζει πια ο Άλλος/η Άλλη. Σημασία πια έχεις εσύ, η εικόνα σου, την οποία βλέπεις πλέον ως εικόνισμα, ως μαγική οπτασία να καθρεφτίζεται στα μάτια του/της ερωτευμένου/ερωτευμένης. Δημιουργικότερος αυτός ο ναρκισσισμός από τον προηγούμενο; Νομίζω ναι. Τουλάχιστον φέρνει δύο άτομα σε φυσική επαφή, ενώ ο πρώτος, ο facebook-ικός εμμένει στα κλικ.

Ο Αίλιος Αριστείδης έχει ωραίο προφίλ

Ο Αίλιος Αριστείδης έχει ωραίο προφίλ

Για να γυρίσω όμως στον τίτλο, υποτίθεται πως θα μιλούσα για ενύπνια, για όνειρα. Υπάρχει δημιουργικότερος ναρκισσισμός από εκείνον του facebook; Υπάρχει δημιουργικότερος ναρκισσισμός από εκείνον του έρωτος; Νομίζω ναι, και νομίζω πως ο Αίλιος Αριστείδης, ένας ρήτορας από την μακρινή και μακρά μεταελληνιστική εποχή είναι η απάντηση.
Ο Αίλιος Αριστείδης είναι ένας φιλάσθενος νάρκισσος. Ασθενεί το σώμα του. Βασανίζεται. Και προκειμένου να αντέξει και να δημιουργήσει, πιστεύει τα απίστευτα. Βλέπει όνειρα, ο καταλέξη θεο-πάλαβος και πιστεύει πως ο ίδιος ο Ασκληπιός του μιλάει σε αυτά τα όνειρα. Ο Ασκληπιός τον επιλέγει, μέσα από όλη την τεράστια χοάνη ανθρώπων της ελληνιστικής εποχής, επιλέγει εκείνον, τον ρήτορα από το Λανείο, για να του απευθύνει τον θεϊκό, τον Ιερό Λόγο. Στα όνειρα αυτά ο θεός της Ιατρικής μιλά για θεραπείες, μιλά για γιατροσόφια και για την ίδια την Ρητορική. Τόσο θεοπάλαβος είναι ο Αίλιος Αριστείδης που πιστεύει πως ο θεός του απαγγέλλει ολάκερο ρητορικό λόγο στον ύπνο του!

Αν συγκρίνουμε τους παραπάνω ναρκισσισμούς με το ναρκισσισμό του Αιλίου Αριστείδη, ποιος θα νικήσει; Νομίζω αυτός του ρήτορος. Γιατί μέσα από την ασίγαστη πίστη και έρωτα για τον εαυτό του, ο Αίλιος καταφέρνει να γράψει έναν σωρό ρητορικούς λόγους, εγκώμια κι άλλα πολλά πολλά. Πιστεύει ότι του τα απευθύνει ο θεός εντός των ενυπνίων του. Εμμένει σ’ αυτή την θέση και όλη του την ζωή την ρυθμίζει βάσει των θεϊκών εντολών.

Asclepius_rode

Ο Αίλιος Αριστείδης αρέσκεται στην υπερβολή. Ισχυρίζεται πως η πλήρης καταγραφή των ονείρων του είναι 300.000 αράδες, δηλαδή σχεδόν είκοσι φορές η έκταση της Ιλιάδας. Καταγράφει συνειρμικά τα όνειρά του, μα δεν είναι ο συνειρμός που τον παρασύρει, αλλά ο ίδιος ο Ασκληπιός. Ο θεός Σωτήρας που του δίνει εντολές παράδοξες μέσα από όνειρα, τον κάνει να περπατήσει ανυπόδητος μέσα στο καταχείμωνο. Να ταξιδέψει και να ναυαγήσει. Όλα περιστρέφονται γύρω από τον Αίλιο Αριστείδη. Το πλοίο δε θαλασσοδέρνεται απλώς, ολάκερο πλοίο κινδυνεύει μόνο και μόνο για να καθαρθεί ο ρήτοράς μας. Ο καιρός χαλάει κι ο βοριάς είναι άγριος συναρτήσει της σχέσης Αριστείδη και Ασκληπιού. Στην δικαιοδοσία του θεού βρίσκεται η αφήγηση, αλλά και η ίδια η ζωή του. Ο θεός της Επιδαύρου κάνει τον αστερισμό του Ηνιόχου να εμφανιστεί μονάχα για τον ρήτορα. Κάπως σαν το στίχο «Τ’ αστέρια σβήνουνε όταν με θωρεί».

Οι φρικώδεις, πάντοτε εντυπωσιακές εικόνες που βλέπει ο Αίλιος Αριστείδης στον ύπνο του δεν έχουν προηγούμενο: ο θεός τον καλεί να αποκόψει μέλη του σωματός του προκειμένου να θεραπευθεί. Να κάνει φλεβοτομίες, για να φύγει το άρρωστο αίμα. Η φαντασία δεν έχει όρια, ενώ ο ρήτορας εντός των ενυπνίων του γίνεται και λεξιπλάστης, φτιάχνοντας όπως οι υπερρεαλιστές νέες λέξεις ωσάν το άπαξ «μοιρονόμος». Διότι είναι η μοίρα του να συγχέει το πραγματικό με το φανταστικό, αυτό που ζει το βλέπει πρώτα στον ύπνο του, βρίσκεται σε μια αέναη κατάσταση εγρήγορσης και αυτοπροβαλλόμενης καταληψίας.

Οι άλλοι; Υπάρχουν άλλοι για τον Αίλιο Αριστείδη; Ποια είναι τα like του; Φυσικά και υπάρχουν άλλοι, όμως ακόμα και οι άλλοι βλέπουν όνειρα σχετικά με τον ίδιο. Γυναίκες; Ναι, ως αυτοεπαινετική παροιμία «Ή να παντρευτείς μια τέτοια γυναίκα ή να μην παντρευτείς καθόλου». Και είναι μόνος του, ο ίδιος, ο θλιμμένος αυτός άνθρωπος και η γυναίκα και ο άνδρας και όλα του. Δεν χρειάζεται κανέναν ο Αίλιος Αριστείδης γιατί αυτός ο ίδιος είναι όλα και όλοι. Οι υπόλοιποι αρρωσταίνουν με ευλογιά, εκείνος τελευταίος γιατί τον προστατεύει ο θεός. Η θεά Αθηνά εμφανίζεται στον άρρωστο ξύπνιο του, οι άλλοι νομίζουν πως παραληρεί (γελασμένοι) κι η Παλλάδα του υπενθυμίζει πως αυτά που διαβάζει στην Οδύσσεια δεν είναι παραμύθια, αλλά ο ρήτορας είναι και Οδυσσέας και Τηλέμαχος μαζί και οφείλει να δείξει καρτερικότητα, ώσπου να τον σώσει. Και τελικά τον σώζει. Διότι η ιστορία του ξεπερνά την Οδύσσεια. Μάλιστα κύριοι. Είναι πολλές οδύσσειες μαζί, η μια μέσα στην άλλη.

Άκου δω Αίλιε, το και το

Άκου δω Αίλιε, το και το

Η φύση υπακούει στα θεόσταλτα όνειρά του. Ο ποταμός χαμηλώνει τα παγωμένα του νερά προκειμένου ο θεοπάλαβός μας να λουστεί και να μην ξεπαγιάσει. Γίνονται σεισμοί, πόλεις ολόκληρες καταστρέφονται, τίποτε δεν μένει όρθιο, αλλά εκεί που βρίσκεται ο Αίλιος Αριστείδης δεν συμβαίνει τίποτε. Γιατί; Μα γιατί φυσικά τον έστειλε εκεί ο Ασκληπιός. «Πώς θα με έστελνε εδώ ο Ασκληπιός αν επρόκειτο να κινδυνεύσω;» Κι έτσι κάπως σώζεται ολόκληρο το Λανείο, επειδή ο θεός αγαπά τον κλέφτη μα αγαπά και το νοικοκύρη. «Δεν πρόκειται να συμβεί κανένα κακό» τους καθησυχάζει «Διαφορετικά δεν θα είχα κληθεί στην πόλη!». Μα είναι και μετριόφρων, δεν θέλει να φανεί δημοκόπος, οπότε δεν τους εξηγεί το προφανές, ότι δηλαδή σωθήκατε γείτονες επειδή ΕΓΩ είμαι εδώ. Οι φυσικές καταστροφές συμβαίνουν ή αποτρέπονται ανάλογα με τον αφηγητή μας. Δεν υπερβάλλει. Τα πιστεύει και τα λέει. Η τρικυμία φεύγει από την θάλασσα και μεταφέρεται στο στομάχι του ή φεύγει από το στομάχι του και μεταφέρεται στην θάλασσα. Η πλάτη του τραβιέται σαν το καραβόπανο που κυρτώνει ο άνεμος. Και το καράβι μια άλλη φορά κινδυνεύει, ενώ ο ίδιος σώζεται γιατί έγραψε έναν ύμνο που είδε στον ύπνο του προς τον Απόλλωνα και ο Απόλλωνας του στέλνει οργή και ο Αίλιος δεν παίρνει το καράβι, κι έτσι ανταμοίβεται για το θεόπνευστο έργο του, ενώ οι άλλοι κινδυνεύουν.

Τα ζώα, οι ιερές χήνες επιτίθενται στον Αίλιο Αριστείδη όχι επειδή είναι χήνες, αλλά επειδή τον συνοδεύουν στον χορό προς τιμήν του θεού. Εντολές ιατρικές, συνταγές, επιβεβλημένες δόσεις κρασιού, παραισθησιογόνων και βοτανιών. Ο θεός τον προστάζει να μην τρώει βοδινό ο Ζώσιμος. Ο Ζώσιμος συνεχίζει να τρώει και πεθαίνει, ο δικός μας το αποφεύγει και επιβιώνει.

Μα μέσα στην απελπισία του, ο γοητευτικός μας νάρκισσος δημιουργεί. Γράφει ρητορικούς λόγους, ενώ είναι ασθενής εξασκείται και συνεχίζει να ομιλεί δημοσίως. Και φυσικά βλέπει όνειρα. Ένας επιφανής φιλόσοφος τον ενημερώνει ενυπνίως πως έχει ξεπεράσει σε αξία τον Δημοσθένη. Ο ίδιος ο Πλάτων του ζητά την γνώμη του. «Γράφω αυτή την επιστολή, λες να είναι καλύτερο το έργο μου από εκείνου του τάδε;» Και όχι, δεν ερωτά απλώς τον Αίλιο. Τον ερωτά επειδή ΕΙΝΑΙ ο Αίλιος. Επειδή το έργο του είναι τόσο μεγάλο. Ο φιλόσοφος εξαφανίζεται αφήνοντας τον ρήτορα σε περισυλλογή. Μέσα στο μεγάλο του έργο, το τόσο μεγάλο ώστε σε άλλο όνειρο να βλέπει πως έχει κοινό τάφο με τον Μεγαλέξαντρο γιατι «και οι δύο κερδίσαμε την κορυφή, εσύ Μεγαλέξαντρε, στη στρατιωτική δύναμη, εγώ στην ρητορική!» Τα όνειρα λειτουργούν ως ερμηνεία του έργου του, αλλά και ως πηγή: παιάνας στον Απόλλωνα, ύμνος στην Αθηνά και μια μελωδικότατη επωδός στον Διόνυσο του έρχεται στον ύπνο. Επίγραμμα σταλμένο απ’ το θεό χαράσσεται στην μνήμη του κι εκείνος μαγικά το δένει και το καταγράφει. Ολόκληρος λόγος ρητορικός καταφθάνει στο μυαλό του μέσα από όνειρο, καταγράφεται και εκφωνείται.

"Μου ήρθαν πολλά και θαυμαστά οράματα, που με οδήγησαν στην Επίδαυρο, τον ιερό τόπο του θεού. 'Ενα από εκείνα τα πρώτα οράματα είναι το παρακάτω."

«Μου ήρθαν πολλά και θαυμαστά οράματα, που με οδήγησαν στην Επίδαυρο, τον ιερό τόπο του θεού. ‘Ενα από εκείνα τα πρώτα οράματα είναι το παρακάτω.»

Μα ας σταματήσω να ιστορώ τα απίστευτα και ας πάω στο ίδιο το βιβλίο. Είναι γεγονός πως ο Αίλιος Αριστείδης στο συγκεκριμένο αυτοβιογραφικό κείμενο δεν ακολουθεί κανέναν αφηγηματικό κανόνα. Ή μάλλον ακολουθεί τον απόλυτο συνειρμό. Και τι καταφέρνει η παρούσα έκδοση, η δεύτερη μετάφραση του Αιλίου στα νέα ελληνικά μετά την μυστηριωδώς εμφανισθείσα πρώτη;

Κατ’ αρχάς ως μετάφραση είναι περισσότερο ρέουσα. Ο Αίλιος Αριστείδης αρέσκεται, ως ρήτωρ, σε μακροπερίοδο λόγο και ρητορικά σχήματα. Στην δεύτερη μετάφραση ο μακροπερίοδος λόγος, πώς να το κάνουμε, είναι πιο αναγνώσιμος, έτσι, σπασμένος σε μικρές προτάσεις. Κι όσο και να το τραβάμε, η λέξη «επιγραφή» (μετάφραση Α’) στα νέα ελληνικά μου θυμίζει ταμπέλα καταστήματος, όχι «επίγραμμα»(μετάφραση Β’) δηλαδή ποιητική σύνθεση, κάτι που όντως είναι. Κι επίσης, δεν γίνεται να θεωρεί ο Αριστείδης την αναφορά στους επαίνους των άλλων ως «εκτός θέματος» (μτφρ. Α’)-ωσάν να διόρθωνε Έκθεση στο Γυμνάσιο- αλλά μάλλον «έξω από τα σχέδια και τις προθέσεις» του (μτφρ. Β’). Κι άλλα τέτοια πολλά.

Δεύτερο και σημαντικότερο, οι δύο Εισαγωγές. Η πρώτη, ονομάζεται «Διαδρομές στον βίο…» και ο μόνος άξονας που ακολουθεί είναι ο χρονολογικός. Ενδιαμέσως χάνεσαι στις πληροφορίες, που είναι πολλές, ωραίες, αλλά αραδιασμένες βιαστικά και αγχωμένα. Δεν θέλω να αγχώνομαι (και) όταν διαβάζω για κάτι που δεν ξέρω. Στην δεύτερη αντίθετα, το αταξινόμητο υλικό του Αιλίου μπαίνει σε σειρά. Πρώτα τα βιογραφικά του στοιχεία. Συνοπτικά, μεστωμένα. Κατόπιν, το έργο του ρήτορα. Ένταξη στην εποχή, ανάλυση βασικών εργογραφικών ερωτημάτων. Στη συνέχεια, το ίδιο το έργο των Ιερών Λόγων. Πέντε σελίδες μπαμ μπαμ, κατάλαβα τι παίζει. Τα θέματα του έργου : Αρρώστιες, Όνειρα και Ρητορική. Ταξινόμηση του υλικού. Τέλος, το ερώτημα για το πέρας των Ιερών Λόγων τι λένε οι μελετητές, τι φαίνεται στο ίδιο το έργο. Η σχέση Ασκληπιού – Αριστείδη και η πώς γράφτηκαν οι Ιεροί Λόγοι. Αναδιοργάνωση των ονείρων και επανασύνθεση του υλικού. Τι είναι τελικά οι Ιεροί Λόγοι; Μια όμορφη ρομαντική ιστορία που υπακούει στο σχήμα ΜΑΖΙ-ΧΩΡΙΑ-ΜΑΖΙ, ένα ατελές ρομάντζο αυτοβιογραφικής φύσεως. Εραστής ο Αίλιος Αριστείδης, ερωμένη η ρητορική, χωρισμός στους λόγους 1-3, περιπέτειες για επανένωση στους λόγους 4-5. Μάλιστα. Εντάξει, κατάλαβα.

"Έχεις δέκα χρόνια από μένα και τρία από τον Σάραπη".

«Έχεις δέκα χρόνια από μένα και τρία από τον Σάραπη».

Θα αναρωτηθεί κανείς γιατί χρειάζεται τόση εισαγωγή και τόσο τακτοποιημένη. Ομοιάζει με μάθημα, αυτό είναι γεγονός. Αλλά αν δεν γίνει αυτό το μάθημα, αν δεν μπει σε σειρά η θεόσταλτη συγγραφή του Αιλίου Αριστείδη, τότε δύσκολα διαβάζεται το κείμενο μονάχο του. Χρειάζεται, διότι αυτό το οποίο ακριβώς δεν κάνω σε αυτό εδώ το κείμενο, να τα βάλω σε μια σειρά, αυτό είναι που σε κινητοποιεί να διαβάσεις ένα βιβλίο. Διότι είπαμε, ο Αίλιος Αριστείδης είναι ένας νάρκισσος, και οι νάρκισσοι τα έχουν καλά μόνο με τον εαυτό τους. Δεν χαρίζουν κάστανα, δεν σου δίνονται εύκολα. Έτσι και ο ρήτοράς μας.

Τέλος, στην δεύτερη μετάφραση υπάρχουν δύο επίμετρα. Στο πρώτο γίνεται μία σύνδεση των Ιερών Λόγων με ένα άλλο θεο-πάλαβο κείμενο, τα Οράματα και Θάματα του Στρατηγού Μακρυγιάννη, όπου ο Στρατηγός μας αφηγείται την ιδεοληπτική σχέση του με το θείο, την Παναγία και τους αγίους. Είναι ομολογουμένως διαβολικές οι ομοιότητες! Στο δεύτερο επίμετρο καταδεικνύεται η υπερρεαλιστική χροιά στο κείμενο του ρήτορα, η οποία δείχνει να στέκει απολύτως, αφού τι άλλο κάνει παρά να συγχωνεύει τις δύο καταστάσεις, το όνειρο με την πραγματικότητα σε ένα είδος απόλυτης πραγματικότητας, την δική του υπερπραγματικότητα. Αυτό δηλαδή που ήθελαν μελλοντικά να επιτύχουν οι υπερρεαλιστές και ο Μπρετόν στο «Μανιφέστο» του, ο Αίλιος Αριστείδης το επιτυγχάνει τόσα χρόνια πριν. Είναι λοιπόν έναυσμα για περαιτέρω σύγκριση το δεύτερο επίμετρο.

Πλην όμως, τι χρειάζονται όλα αυτά; Και πού διάολο κολλάει το facebook; Το είπα ήδη. Στην σημερινή ναρκισσιστική εποχή, που δείχνει να αφήνει ανθρώπους κενούς με το διαδικτυακό αυτό σύστημα αυτοέρωτος, ο Αίλιος Αριστείδης είναι μια ενδιαφέρουσα αντιπρόταση. Σα να μας λέει ότι «Κοίτα, εμείς κάποτε μπορούσαμε να ψωνιζόμαστε, αλλά να κάνουμε και κάτι. Να παράγουμε ένα κάποιο έργο. Ψωνισμένο; Ψωνισμένο. Αλλά έργο. Όχι πόζες και μουτσούνες και από μέσα τίποτα. Όχι απ’ έξω κούκλα κι από μέσα πανούκλα. Τ’ ανάποδο μάλλον. Απ’ έξω αρρώστια κι από μέσα ισορροπία». Κάτι τέτοιο.

Advertisements

9 thoughts on “Περί facebook, έρωτος και ενυπνίων: Ο Αίλιος Αριστείδης και οι Ιεροί Λόγοι

  1. πολύ ενδιαφέρον το βιβλίο (το έργο τού Αριστείδη εννοώ – δεν το έχω ακόμη διαβάσει ολόκληρο αν και το έχω στη μετάφραση τού Γιατρομανωλάκη που μού τή χάρισε ο ίδιος – τή μετάφραση τής Κούκη δεν τήν πήρα ακόμη…) αλλά η κριτική σας είναι προκατειλημμένη νομίζω, και το λέτε κι ο ίδιος ουσιαστικά : προφανώς (επειδή είσαστε φιλόλογος κι εσείς (έψαξα τα βιογραφικά σας στο about)) ξέρετε τον Γιατρομανωλάκη, ξέρατε ότι ετοιμάζει τη μετάφραση («Επιτέλους! Την τέλειωσε την μετάφραση ο Γιατρομανωλάκης και την έβγαλε») και αντιμετωπίζετε το γεγονός ότι σχεδόν ταυτόχρονα βγήκαν 2 μεταφράσεις τού έργου («η δεύτερη μετάφραση του Αιλίου στα νέα ελληνικά μετά την μυστηριωδώς εμφανισθείσα πρώτη») με τη λογική των κυκλωμάτων τών συντεχνιών και τών τσιφλικιών που είναι πολύ συνηθισμένη στα νεοελληνικά (μας), αλλά δεν ήξερα ότι διαχέεται, υπερηφάνως και ακάθεκτη, και στα εξωτερικά μας…

    λογικά (ως φιλόλογος και ως διανοούμενος) θάπρεπε να χαίρεστε που έγιναν δύο μεταφράσεις αυτού τού ενδιαφέροντος έργου και μάλιστα ταυτόχρονα (η ντόπια πραγματικότητα δεν μάς έχει συνηθίσει σε τέτοια – μάς λείπουν πολύ βασικότερα κείμενα (ελληνικά και ξένα) έστω και σε μία μόνο μετάφραση) (και μάλιστα από δύο διαφορετικές πλευρές, μία ψυχαναλυτική και μία φιλολογική – με όλες τις μονομέρειες που μπορεί να έχει και η μία και η άλλη πλευρά) και όχι να κοροϊδεύετε ουσιαστικά την πρώτη επειδή τό πρόσωπο που την έκανε σάς είναι άγνωστο («…Είναι μεταφράστρια, δεν είναι μεταφραστής. «Κούκη» στο επώνυμο / Τι αστείο επώνυμο…»)

    παραβλέπω τό άηθες τής αναφοράς (για να μην πω και άστοχο γιατί και το γιατρομανωλάκης αστείο επώνυμο μπορεί να εκληφθεί ότι είναι (όπως είναι τα περισσότερα άλλωστε επώνυμα – με την ευκαιρία το δικό σας ποιο είναι;), και διαβλέπω (περήφανο βαλκανιοβρυξελλοειδή) μισογυνισμό αλλά και ελαφρά (έως βαρύτατη) απώθηση προς την ψυχανάλυση : αλλά αυτά σε τελευταία ανάλυση αφορούν εσάς ως πρόσωπο και δεν μέ πολυενδιαφέρουν

    σάς πληροφορώ απλώς, παρόλο προσωπικά που δεν έχω καμία σχέση με την κυρία Ελισάβετ Κούκη – αλλά ενδιαφέρομαι ως κοινός άνθρωπος για τα εν ελλάδι ψυχαναλυτικά – ότι η Κούκη είναι ψυχαναλύτρια και συνεργάτισσα τού καλού περιοδικού «εκ τών υστέρων», συνεπώς άκρως σχετική με το περιεχόμενο τών ονείρων τού Αριστείδη (μας), και σάς παραπέμπω και σε παρουσίαση τού βιβλίου της που έγινε πέρσι

  2. «Ξαφνικά μέσα από τη βροχή έρχεται η Χάρη… Πήρα μεγάλη χαρά… Προσπαθώ να διαφυλάξω την ομορφιά της Χάρης. Προσπαθώ να τη διαφυλάξω ολόκληρη. Δεν μπορώ. Τα νερά ανεβαίνουν. Λάμνει αυτή προς το βορρά. »
    Γιώργης Γιατρομανωλάκης, Λειμωνάριον

    Κυρία Χάρη,
    φυσικά και χάρη-κα για τις δύο ταυτόχρονες μεταφράσεις. Χρειάζονται και οι δύο.
    Πλην όμως μου επιτίθεστε ηθικώς. Και δεν ξέρω πώς μπορώ να απαντήσω σε αυτό το πεδίο, έρχεται και μεγάλη βδομάδα και ελπίζω να πάω εδώ στην Ιερά Μητρόπολη του Βελγίου και να κοινωνηθώ έχοντας εξομολογηθεί πρώτα πίστη στην Εξαρχία των Κάτω Χωρών.

    Η επίθεση στο ήθος του αντιπάλου είναι δεκτή μέθοδος πειθούς. Για να χρησιμοποιήσω και εγώ διαδικτυακή βιβλιογραφία, διδάσκεται σε μαθητές Γ’ λυκείου,ως κατά κανόνα χρησιμοποιούμενη όταν δεν υπάρχει επιχείρημα.

    http://ekthesilikeiou.blogspot.gr/2010/09/blog-post_8600.html

    «Το άηθες της αναφοράς», «το άστοχο» και ο «περήφανος βαλκανιοβρυξελλοειδής (όντως ωραίος! τα σέβη μου! Mesecina arrêt in Ostende) μισογυνισμός» του γράφοντος μένει να κριθούν από τον τελικό, τον ένα και τον Μέγα Κριτή. Τον θεό. Τον Ασκληπιό ενδεχομένως.

    Μα μισογύνης; Απώθηση προς την ψυχανάλυση; Διαβάσατε έστω και μία ακόμη γραμμή μου σε ετούτη εδώ την Σουρεαλιστική Επιθεώρηση Πολιτισμού; Επίσης, αν όλα αυτά αφορούν εμένα ως πρόσωπο (και «δεν με ενδιαφέρουν» ως λέτε) τότε, γιατί κάνετε τον κόπο να τα αναφέρετε;

    Δεν είμαι φιλόλογος, κατά την υπόθεσή σας, αλλά φιλόφλογος, ως λέγουν και τα βιογραφικά μου στοιχεία. Η εργασία μερικών εξ ημών σε ανώτερα γραφεία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, μας έχει εξαναγκάσει σε ετούτη την παραλλαγή. Ωστόσο, γιατί μου ζητάτε την ταυτότητα; Κινδυνεύω; Μήπως μια βολτούλα μέχρι την Γενική Διεύθυνση στην Αλεξάνδρας;

    Επειδή «την κοροϊδεύω». Μα δεν την κοροϊδεύω. Όντως, μεσημεράκι ήταν, βαρούσε ο ήλιος και άρχισα να σκέφτομαι πως είναι ένα ωραίο ψευδώνυμο το «Κούκη». Πιο ειλικρινά δεν μπορούσα να το πω. Συγγνώμη, αλλά δεν ήξερα ότι έχει γράψει για τον Αίλιο Αριστείδη άρθρα χρήσιμα- ψυχαναλυτικά. Τόσον καιρό πριν.

    Αλλά ας πάμε στα βιβλία. Για να καταλάβω καλά, λέτε «δεν έχω διαβάσει ακόμα ολόκληρο το έργο του Αριστείδη» στην μετάφραση του Γιατρομανωλάκη που μου την χάρισε και επίσης «δεν πήρα ακόμη την μετάφραση της Κούκη». Σωστά; Παρ’ όλα αυτά έχετε άποψη και για το ένα βιβλίο και για το άλλο. Δικαίωμά σας. Μάλιστα, ξέρετε πως η πρώτη μετάφραση είναι «ψυχαναλυτική» ενώ η δεύτερη είναι «φιλολογική». Και ας μην έχετε διαβάσει καλά καλά ούτε την μία, ούτε την άλλη. Μπορείτε; Φυσικά και μπορείτε.

    Μπορώ να σας παρακαλέσω εδώ να μου ορίσετε τι ακριβώς σημαίνει «ψυχαναλυτική μετάφραση»; Γιατι εδώ στο Βέλγιο που βρίσκομαι, μπορώ μόνο να παραγγέλνω βιβλία από το captainbook.gr και εκεί κάτω στην Ελλάδα προφανώς έχουν εισαχθεί νέες ορολογίες, τις οποίες αγνοώ. Η «ψυχαναλυτική» μετάφραση ποιες ακριβώς μεθόδους χρησιμοποιεί; Πώς ακριβώς ασκείται; Πού;

    Γνωρίζω για τις λεγόμενες «ποιητικές» μεταφράσεις, τις «δημιουργικές αναπροσαρμογές» κλασικών έργων και άλλα τινά ενδεχομένως ενδιαφέροντα. Αλλά για την «ψυχαναλυτική» μετάφραση βρίσκομαι σε λυσιμελές σκότος. Πείτε μου, παρακαλώ, να μάθω κι εγώ ο τυφλός.

    Με συγχωράτε, μα δεν έχω ιδέα. Αλλά ας πάω πάλι στα ίδια τα βιβλία. Η μετάφραση α’ είπα πως έχει μία χρονολογικής υφής εισαγωγή. Συγγνώμη, μπορεί να φταίνε και τα ελληνικά μου εδώ στην ξενιτειά, αλλά με μπέρδεψε. Τι να κάνω; Με μπέρδεψε. Μου αρέσαν τα μεταφρασμένα από το υπόμνημα του Keil σχόλια στο τέλος, πολύ μου άρεσαν και βοηθούσαν αν ήθελες να μάθεις περαιτέρω πράγματα. Έχανες λίγο την σειρά- καθώς το κείμενο είναι ήδη συνειρμικό- αλλά ήσαν ωραία. Ναι, αυτά ίσως τα ήθελα να υπάρχουν και στην μετάφραση β’.

    Η ίδια η μετάφραση; Καθώς και τις δύο τις αγόρασα διαδικτυακώς τελικά, μετά την πρώτη βόλτα στην Ιπποκράτους και την δεύτερη στην Ασκληπιού, μπορώ να τις δω και τις δυο.
    Λοιπόν,
    ο Αίλιος λέει
    » ἐνταῦθα δὴ αἱ μὲν πέτραι ἀντὶ φύλλων περιέρρεον»
    και μιλάει για ποταμό «μαγεμένο» τρόπον τινά από τον Ασκληπιό.
    Η α’ μας λέει πως «τα βότσαλα έπλεαν σαν φύλλα» ενώ η β’ μας λέει πως «οι πέτρες στροβιλίζονταν σα να ήταν φύλλα». Τι από τα δύο συνέβη τελικά; Τι είναι πιθανώτερο; Να πλέανε ή να στροβιλίζονταν; Τα μόνα βότσαλα που θυμάμαι να πλέουν είναι αυτά τα πλακουτσά το καλοκαίρι που κάνουνε «ψαράκι» στην θάλασσα. Να στροβιλίζονται δυστυχώς δεν τα έχω δει. Δεν μένει παρά να ρωτήσουμε τον ίδιο τον Αίλιο Αριστείδη, ή τον Ασκληπιό που έδινε τις εντολές.

    Αλλά όχι, δεν μας φτάνουν οι μεταφραστικές διαφορές, παραβλέπουμε παντελώς τις δύο εισαγωγές, ρίχνουμε μια επιθεσούλα στον γράφοντα, που άλλη δουλειά δεν έχει στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ενώσεως παρά να μισεί τις γυναίκες και την ψυχανάλυση.
    Ρίχνουμε στο τέλος και μια επίκληση στην αυθεντία (κοίτα, έγινε και παρουσίαση του βιβλίου αυτού από ΑΥΤΟΥΣ, οπότε σουτ εσύ, μισογύνη Τζάκσον) και κλείσαμε.

    Αν θέλετε, διαβάστε και τίποτε άλλο εδώ μέσα, να διαπιστώσετε και του λόγου σας το αναληθές. Διαβάστε και τα βιβλία, και τα ξαναλέμε όποτε θέλετε.

    Με αήθη αγάπη,
    Τζάκσον Τούσεντς

  3. αγαπητέ κύριε τζάκσον

    μην κάνετε ότι δεν καταλαβαίνετε και μη μού αλλάζετε τό θέμα

    ανέφερα εξαρχής ότι δεν έχω διαβάσει τα βιβλία και δεν είναι τα βιβλία που προκάλεσαν τό σχόλιό μου, αλλά η δικιά σας παρουσίαση τών βιβλίων – τό ένα ως πολύ αναμενόμενο, τό άλλο ως ραπανάκι που ξεφύτρωσε εκεί που δεν τό περιμέναμε και μάλιστα από γυναίκα που τό όνομά της δεν σάς αρέσει και το βρίσκετε επιπλέον κι αστείο

    η προσφυγή στο αστείο όνομα και τό απροειδοποίητο τής μετάφρασης ήταν που μέ ξένισαν εμένα, διότι δεν τα περίμενα από άνθρωπο που μένει στις βρυξέλλες, και που δουλεύει μάλιστα όπως μέ πληροφορείτε τώρα μόλις, και στο συμβούλιο τής ευρωπαϊκής ενώσεως

    δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι η μετάφραση τού γ.γ θα είναι σε πολλά σημεία πιο εύστοχη φιλολογικά από αυτήν τής ε.κ. – όπως μπορεί η ε.κ. να έχει ευστοχίες άλλου είδους λόγω τής ενασχόλησής της με τήν ψυχανάλυση – γι’ αυτό χρειάζονται άλλωστε στα πολιτισμένα κράτη και οι πολλές μεταφράσεις

    (βλέπω πάντως ότι είσαστε διαβασμένος στον γ.γ. (μπράβο σας, πρόκειται για σημαντικόν πεζογράφο μας) – διευκρινίζω εν παρόδω ότι με την ηρωίδα «χάρη» τού «λειμωνάριου» εγώ δεν έχω καμία σχέση – : ξέρετε ήταν μια εποχή που τό όνομα χάρη κυκλοφορούσε αρκετά μεταξύ τών γυναικών τής χώρας αυτής (εγώ είχα μικρή και μια δασκάλα μ’ αυτό το όνομα) ύστερα ήρθε ο κύριος μπαμπινιώτης και ήρθε και η κυρία χάρις αλεξίου (μάλλον με αντίστροφη φορά), και όσες έχουμε τήν ατυχία να μη θέλουμε να μετακομίσουμε στην καθαρεύουσα, παρουσιαζόμαστε πλέον κατά κανόνα και δη και από έντυπα τής αριστεράς ως άντρες – μάς αλλάζουν τό φύλο και τόν αδόξαστο και τό βρίσκουν πιθανώς κι αστείο – δεν βρίσκουν όμως αστείο αν εγώ αλλάξω τό φύλο σ’ έναν Βάσο και τόν πω Βασούλα – στους άντρες η αλλαγή φύλου θεωρείται κακοήθης και ύβρις – να κι άλλος ένας υπόγειος μισογυνισμός που υπονοεί ότι τό γυναικείο φύλο είναι ούτως ή άλλως για πέταμα κι ότι αν τό αλλάξουμε, κάτι μπορεί και να κερδίσουμε)

    επί τής ουσίας δεν χρειάζεται νομίζω να πούμε άλλα, τουλάχιστον μέχρι να διαβάσω κι εγώ τα βιβλία

    σάς χαιρετώ με ηθική αγάπη

    χαρη

    (η επίθεση στο ήθος τού αντιπάλου προκαλείται από τό ήθος τού αντιπάλου – και δεν είναι μέθοδος πειθούς (τουλάχιστον για μένα), διότι δεν αυταπατώμαι ποτέ ότι μπορώ να πείσω κανέναν)

    (η αλήθεια είναι ότι μέ πιάσατε εδώ δις και τρις αδιάβαστη – δεν έχω εγκύψει στη σουρεαλιστική σας επιθεώρηση πολιτισμού αλλά – επειδή η απάντησή σας είχε και λίγο χιούμορ – πράγμα που το άρθρο σας μάλλον δεν είχε – σκοπεύω να σάς διαβάσω κι εγώ δις και τρις στο μέλλον)

  4. υγ :
    α τώρα πρόσεξα ότι με εγκαλείτε και για επίκληση στην αυθεντία – σάς πληροφορώ ότι δεν είχα καμία τέτοια πρόθεση – κι αν διαβάζατε κι εσείς εμένα (όχι ότι θάπρεπε…) θα είχατε καταλάβει ότι σε πολύ παλιά παπούτσια την έχω γραμμένη γενικώς την αυθεντία : σάς έβαλα πληροφορίες περί της κυρίας ελισάβετ κούκη επειδή διαμαρτυρηθήκατε ότι είναι μία άγνωστη που κάνει μεταφράσεις εκεί που δεν την σπέρνουνε – και επιπλέον δεν έχει το κατάλληλο λόμπυ να τις διαφημίζει πριν τις εκδόσει

    και πάλι, με ηθική, κλπ

    χ

  5. Μα ύστερα κοιτάω το όνομα της μεταφράστριας. Εχμ. Είναι μεταφράστής, δεν είναι μεταφράστρια. «Γιατρομανωλάκης» στο επώνυμο. «Αίλιος Αριστείδης- Ιεροί Λόγοι: Σώμα και γλώσσα στα όνειρα ενός ρήτορα» (εκδόσεις Σμίλη). Ρε λες; Λες να έκανε τέτοια κατεργαριά και να έβγαλε την μετάφραση με ψευδώνυμο; Ικανή την έχω! Τι αστείο επώνυμο! Παίρνω το βιβλίο. Δεν μου δείχνει όμως να είναι αυτηνής.

    • Ω μάλιστα! Δηλαδή δεν ήτο αυτηνής τελικά.

      Ιωσήφ σας εγκαλώ ευθαρσώς για… για…
      ψάχνω μέρες τώρα για τι να σας εγκαλέσω,
      χρειάζομαι ένα αντώνυμο του «φεμινισμού»,
      μα να μην είναι αρνητικώς φορτισμένο ως το «φαλλοκρατισμός», μα δεν βρίσκω. Και επειδή η λεξιπλασία, όπως στον Αίλιο Αριστείδη, έτσι και στους υπερρεαλιστές είναι εκ των ων ουκ άνευ, ας γίνει αυτή η καθετοριζόντια διαφωνία μου μαζί σας αφορμή για να φτιάξουμε αυτή τη νέα χρειαζούμενη λέξη, ώστε να ορίσουμε αυτό που κάνετε. Διότι εδώ στις Κάτω Χώρες περπατάμε με το κεφάλι κάτω και τα πόδια πάνω.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s