Το κινηματογραφικό μεροκάματο του τρόμου

Πάτα το για να δεις την ταινία σε συνέχειες.

Πάτα το για να δεις την ταινία σε συνέχειες.

Ιδού μια ιστορία, σχετική με το “Sorcerer” (1977) του William Friedkin, και για το πώς η εμμονή και τα προσωπικά στοιχήματα μπορούν να οδηγήσουν στην καλλιτεχνική περιθωριοποίηση και τη δημιουργική κατάρρευση. Μια ιστορία γραμμένη με αίμα, δάκρυα, ιδρώτα, λάδι μηχανής και σπασμένα νεύρα.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 ο νεαρός William Friedkin ήταν από τους πλέον περιζήτητους και εμπορικούς, Αμερικάνους σκηνοθέτες. Μετά από το σχετικά επιτυχημένο “The Boys in the Band” χτύπησε κινηματογραφικό jackpot με τον “Άνθρωπο από τη Γαλλία” και βεβαίως με τον “Εξορκιστή”. Φήμη, όσκαρ, συνεντεύξεις και πολλά χρήματα στον τραπεζικό του λογαριασμό, τονώσανε την αυτοπεποίθηση του Friedkin για να βάλει ακόμα ψηλότερα τους καλλιτεχνικούς του στόχους. Οι εταιρίες παραγωγής από το Hollywood θα τον στήριζαν διότι τον έβλεπαν σαν την κότα με τα χρυσά αυγά, που για μια ακόμα φορά θα δημιουργούσε ουρές έξω από τις κινηματογραφικές αίθουσες.

Ο Φρίντκιν στα γυρίσματα του ¨Εξορκιστή¨

Ο Φρίντκιν στα γυρίσματα του ¨Εξορκιστή¨

Μια από τις αγαπημένες ταινίες του Friedkin ήταν το Le Salaire de la Peur του Henri Georges Clouzot, ένα έργο που είχε ήδη περάσει στην κινηματογραφική ιστορία σα μια από τις καλύτερες περιπέτειες όλων των εποχών. Τα σενάριο ήταν απλό, αλλά συναρπαστικό: Άθλια φορτηγά μεταφέρουν επικίνδυνα και ασταθή εκρηκτικά, διασχίζοντας δύσβατες περιοχές της Λατινικής Αμερικής. Ο Friedkin πίστευε ότι με τον εξοπλισμό που είχε στα μέσα του ’70 και χάρις στην ικανότητά του θα δημιουργούσε ένα ανεπανάληπτο θέαμα, που θα καθήλωνε το κοινό. Όπως ακριβώς είχε γίνει και με την Linda Blair όταν περιέστρεφε το κεφάλι της 360 μοίρες στον “Εξορκιστή”, λίγα χρόνια πριν.

O Steve McQueen ρίχνει χυλόπιτα

Η πίσω όψη, μιας από τις πλέον δύσκολες σκηνές στην ιστορία του σινεμά

Η πίσω όψη, μιας από τις πλέον δύσκολες σκηνές στην ιστορία του σινεμά

Κατ’ αρχήν έπεισε τον δύστροπο Clouzot ότι δεν είχε σκοπό να κάνει μια ταινία καλύτερη από τη δική του και πως τον εκτιμούσε απεριόριστα σα δημιουργό. Έτσι απέφυγε τις νομικές προστριβές. Στη συνέχεια, ήθελε να εξασφαλίσει μια διανομή που αφενός να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των ρόλων, κυρίως όμως να ανεβάσει τη δημοτικότητα του εγχειρήματος. Έτσι, ο Friedkin έστειλε το σενάριο στον Steve McQueen. Μετά από λίγες μέρες ο McQueen τηλεφώνησε στον Friedkin και ακολούθησε ένας διάλογος σαν τον παρακάτω:

McQueen: Καλά δικέ μου, διάβασα το σενάριο και είναι φοβερό. Από τα καλύτερα που έχω διαβάσει.

Friedkin: Είμαστε σύμφωνοι λοιπόν; Ξεκινάμε γύρισμα;

M: Ναι αλλά θέλω μια μικρή χάρη…

F: Τι χάρη;

Μ: Ε να, παντρεύτηκα πρόσφατα την Ali McGraw… Και να… Θέλω να της δώσεις έναν πρωταγωνιστικό ρόλο.

F: Steve, διάβασες το σενάριο και μου είπες ότι είναι φοβερό. Είδες κανέναν πρωταγωνιστικό ρόλο για γυναίκα;

M: Ναι, αλλά να της δώσουμε κι εκείνης ένα ρολάκι γιατί με έχει πρήξει.

F: Δεν μπορώ να κάνω κάτι, δεν υπάρχει τέτοιος ρόλος.

M: Ναι έχεις δίκιο. Αν την κάναμε associate producer;

F: Όχι Steve, δε θα γίνει κάτι τέτοιο. Παραγωγός είμαι εγώ και ο Bud Smith.

Μ: Τέλος πάντων. Τουλάχιστον τα γυρίσματα θα γίνουν εδώ στο Hollywood; Γιατί δε με αφήνει λεπτό από κοντά της.

F: Όχι Steve, έχουμε μια μικρή σκηνή στη Νέα Υόρκη. Όμως τα γυρίσματα θα γίνουν κυρίως στον Άγιο Δομίνικο. Επίσης, θα έχουμε κάποια γυρίσματα στο Ισραήλ και το Παρίσι.

M: Στον Άγιο Δομίνικο; Πώπω, ζέστη δεν έχει εκεί; Και πολύ υγρασία. Καλά, δώσε μου λίγο χρόνο να το σκεφτώ.

Το τηλέφωνο έκλεισε, ο McQueen το σκέφτηκε και προτίμησε να κάνει βόλτες στην ηλιόλουστη California με την Ferrari του και την Ali McGraw.

Ο Στιβ "άρχοντας της περιπέτειας" Μακ Κουίν

Ο Στιβ «άρχοντας της περιπέτειας» Μακ Κουίν

Αυτή ήταν η τελευταία επικοινωνία που είχε με τον Friedkin. Αυτό που ο σκηνοθέτης δεν είχε υπολογίσει ήταν ότι η παρουσία του McQueen θα του εξασφάλιζε και τους υπόλοιπους ηθοποιούς που επιθυμούσε για την ταινία του. Ο σκηνοθέτης ήθελε ένα διεθνές, πολύγλωσσο cast που θα πρόσδιδε αληθοφάνεια και προσοχή στη λεπτομέρεια. Είχε επικοινωνήσει με τους Marcello Mastroianni και Lino Ventura, οι οποίοι είπαν ότι ενδιαφέρονταν με την προϋπόθεση ότι θα συμμετείχε κι ο McQueen. Μετά το αδιέξοδο των συζητήσεων με τον Αμερικανό αστέρα, αποκλείστηκαν και οι πρωτοκλασάτοι Ευρωπαίοι συνάδελφοί του. Όμως ο Friedkin ήταν αποφασισμένος και δε θα τον έβαζε κάτω μια τέτοια απόρριψη.

Άρχισε να ψάχνει εντατικά για πρωταγωνιστές και κατέληξε σε έναν ηθοποιό που είχαν συνεργαστεί στον Άνθρωπο από τη Γαλλία. Όχι, δεν ήταν ο Gene Hackman, που ήταν συγκρίσιμο κινηματογραφικό μέγεθος με τον McQueen, αλλά ο Roy Scheider. Ναι, ναι o Roy Scheider από τα Σαγόνια του Καρχαρία και το “Seaquest”. Ένας επαρκέστατος ηθοποιός για δεύτερους ρόλους, σίγουρα όμως όχι ο Super Star που θα ανέβαζε σε δημοτικότητα την ταινία. Η άστοχες επιλογές στη διανομή συνεχίστηκαν: Bruno Cremer, Francisco Rabal, Amidou, Ramon Bieri και σταματάω γιατί το πληκτρολόγιο θα αρνείται να γράψει ονόματα τόσο άγνωστα. Τουλάχιστον, ο σκηνοθέτης θα απέφευγε ιδιοτροπίες και υπερβολικές απαιτήσεις που θα είχαν οι Super Star.

Κόλαση γυρισμάτων: Από τον Άγιο Δομίνικο στο Ισραήλ

Here in my truck i fell safest of all...da ra ra ra da ra ra ra

Here in my truck i feel safest of all…da ra ra ra da ra ra ra

Τα γυρίσματα ξεκίνησαν στον Άγιο Δομίνικο το 1973 και το κινηματογραφικό πλήρωμα ήρθε αντιμέτωπο με πρωτοφανείς καταστάσεις μέσα στη ζούγκλα: Υγρασία, καταιγίδες, κουνούπια, φίδια, σαύρες και έλλειψη της παραμικρής άνεσης έκαναν το camera crew να πει ΩΣ ΕΔΩ, αφήνοντας τον Friedkin στα κρύα του λουτρού. Οι ηθοποιοί είχαν αρχίσει κι εκείνοι να δυσανασχετούν τόσο με τις δύσκολες συνθήκες όσο και με την εμμονή του Friedkin στην τελειότητα, που απαιτούσε να γυριστούν ξανά και ξανά σκηνές, έτσι ώστε να πετύχει ακριβώς το πλάνο που επιθυμούσε. Η κινηματογράφηση συνεχίστηκε χωρίς απρόοπτα σε Νέα Υόρκη και Παρίσι και στη συνέχεια το πλήρωμα πήγε στο Tel Aviv. Η σκηνή στο Ισραήλ προέβλεπε μια τρομοκρατική επίθεση από Παλαιστίνιους, τοποθετημένη στην έναρξη της ταινίας. Λίγο πριν η κάμερα αρχίσει να γράφει, πραγματική βόμβα εξερράγη δίπλα στο χώρο των γυρισμάτων προκαλώντας εκατόμβη νεκρών. Προκειμένου να επιταχύνει τις διαδικασίες, ο σκηνοθέτης δε δίστασε να συνδυάσει δικά του πλάνα, με πλάνα από το χώρο της πραγματικής επίθεσης.

Ο ταλαιπωρηθείς Ρόι Σάιντερ

Ο ταλαιπωρηθείς Ρόι Σάιντερ

 Πίσω στον Άγιο Δομίνικο οι δυσκολίες είχαν πάρει τη μορφή χιονοστιβάδας. Η ζούγκλα απειλούσε όχι μόνο τον κινηματογραφικό εξοπλισμό, αλλά και την ψυχική υγεία των συντελεστών (παρόμοιες εμπειρίες είχε και ο Werner Herzog, όταν γυρνούσε το “Fitzcaraldo”) . Μέσα στο κινηματογραφικό πλήρωμα είχαν εισχωρήσει Αμερικάνοι μυστικοί αστυνομικοί, που κυνηγούσαν εμπόρους ναρκωτικών από τον Άγιο Δομίνικο (και τελικά τους βρήκαν). Επίσης, ο προϋπολογισμός είχε εκτροχιαστεί εντελώς. Η εταιρία παραγωγής είχε εγκρίνει ένα αρχικό κεφάλαιο 2.5 εκατομμυρίων δολαρίων, που τελικά ξεπέρασε τα 22 εκατομμύρια. Έστω. Οι μέτοχοι εμπιστεύονταν την κρίση του Friedkin, έστω κι αν κάποιες αμφιβολίες είχε αρχίσει να δημιουργούνται στο μυαλό τους.

Hit the Road William, the Star Wars are here

Κακοί οιωνοί...

Κακοί οιωνοί…

Μετά από τέσσερα χρόνια  γυρισμάτων, η ταινία έφτασε στις κινηματογραφικές αίθουσες με τίτλο………… “Sorcerer”. Τι “Sorcerer” δηλαδή, κακός μάγος; Πράγματι ο Friedkin σκεπτόμενος με αφέλεια και εντελώς αφαιρετικά θέλησε να κάνει μια μεταφορική χρήση της λέξης, συνδέοντάς τη με τη ζοφερή μοίρα των ηρώων της ταινίας. Σε ένα από τα φορτηγά που χρησιμοποιήθηκαν είδε γραμμένη τη λέξη “Sorcier”, δηλαδή “Sorcerer” στα γαλλικά και είπε “εδώ είμαστε!”

Δυστυχώς υπολόγιζε χωρίς τον ξενοδόχο. Οι θεατές που πήγαιναν να δούνε το “Sorcerer” περίμεναν μια ταινία με ιππότες και δράκους και έρχονταν αντιμέτωποι με φορτηγά που διέσχιζαν τη ζούγκλα του Αγίου Δομίνικου μέσα στην καταιγίδα, με υποβλητική ηλεκτρονική μουσική να παίζει στο φόντο. Επίσης, είπαμε και πριν ότι το cast ήταν πολυεθνικό και ο καθένας μιλούσε τη μητρική του γλώσσα. Με αποτέλεσμα 25 λεπτά της αρχικής έκδοσης να είναι υποτιτλισμένα. Πώς είναι δυνατόν να ξέχασε ο Friedkin ότι το mainstream Αμερικάνικο κοινό απεχθάνεται τους υπότιτλους, όπως ο διάολος το λιβάνι;

Οι κριτικοί, που αντιμετώπιζαν εξ αρχής με επιφύλαξη ένα remake του “Salaire de la Peur” ακόνισαν τα ξίφη τους καλά, πριν τα μπήξουν στο “Sorcerer”. Όμως τα ουσιαστικά προβλήματα ήταν πολύ διαφορετικά. Λίγο πριν παιχτεί η ταινία στις αίθουσες, ο Friedkin πήγε σε έναν κινηματογράφο που ανήκε σε φιλικό του πρόσωπο. Σε ιδιωτική προβολή κάθισαν να δούμε μαζί με τον ιδιοκτήτη της αίθουσας μια ανεξάρτητη κινηματογραφική παραγωγή, ενός άσημου, Αμερικάνου σκηνοθέτη. Η αυλαία άνοιξε και η πομπώδης μουσική της FOX γέμισε τη σάλα. Στη συνέχεια, ο Friedkin διάβασε στην οθόνη: “A long time ago in a galaxy far, far away…” και μετά ΤΑΤΑ – ΤΑΤΑΤΑ – ΤΑ. Ύστερα από 1:59:37 το Star Wars είχε ολοκληρωθεί και ο Friedkin κρατούσε το κεφάλι του απελπισμένος. Εκεί ήρθε ο φίλος του – και ιδιοκτήτης του cinema – να τον αποτελειώσει. “William, γίνεται χαμός με αυτή την ταινία. Θα παίξω μια βδομάδα τη δική σου, αν όμως δεν πάει θα ξαναβάλω το Star Wars”. Δεν είναι δύσκολο να μαντέψετε τι συνέβη τελικά.

Κόντρα σε όλα: Προσωπικό όραμα ως Masterpiece

Δε θέλω να ξέρω, πόσα φορτηγά διαλύθηκαν κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων

Δε θέλω να ξέρω, πόσα φορτηγά διαλύθηκαν κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων

Το “Sorcerer” ποδοπατήθηκε από κοινό και κριτικούς. Η επένδυση της ταινίας ήταν 22 εκατομμύρια δολάρια και τα κέρδη μόλις 9. Ούυυπς. Αυτή θα ήταν η τελευταία ταινία που ο Friedkin θα είχε την ευκαιρία να διαχειριστεί υψηλό προϋπολογισμό. Είχε χάσει πολύ βάρος κατά τα γυρίσματα του “Sorcerer”, είχε αρρωστήσει βαριά, ήταν ένα ράκος και τώρα δεχόταν ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα στην καλλιτεχνική του υπόληψη. Απομονώθηκε, περιθωριοποιήθηκε και δυσκολεύτηκε ιδιαίτερα να ξανασταθεί στα πόδια του.

Όμως, πώς είναι τελικά το “Sorcerer”; Το “Sorcerer” είναι απλά και όμορφα ένα αριστούργημα. Ήδη έχω γράψει στις σελίδες αυτού του blog ότι στις δέκα αγαπημένες μου ταινίες είναι το “Hard Boiled” του John Woo. Ε λοιπόν, ιδού μια ακόμα από τις δέκα αγαπημένες μου ταινίες. Αυτό που με τράβηξε αρχικά ήταν το soundtrack των Tangerine Dream που αποτελεί κεφάλαιο από μόνο του και στέκεται σαφώς και εκτός της ταινίας. Στη συνέχεια βυθίστηκα σε αυτή την υποβλητική ιστορία, όπου 4 άνθρωποι με σκοτεινό παρελθόν βρίσκονται στη ζούγκλα της Λατινικής Αμερικής και προσπαθούνε να επιβιώσουν με μοναδικό σύμμαχο κάτι σκουριασμένα φορτηγά. Και να μην ξεχνάμε ότι κουβαλάνε και κάμποσα κιλά νιτρογλυκερίνης στις καρότσες τους, κινδυνεύοντας να τιναχτούνε στον αέρα στην πρώτη λακκούβα. Ο Friedkin περιέγραφε την ταινία ως “ένα ασυνήθιστο ταξίδι στο βασίλειο του suspenseκαι αυτό ήταν ένα ακόμα πρόβλημα. Δεν είχε συγκεκριμένη στόχευση κοινού. Ήταν ένα εντελώς αυτόνομο και πρωτότυπο θέαμα, που ο κόσμος έπρεπε να το αποδεχτεί ως έχει: Με τους υπότιτλους, με τη βρωμιά και τη δυσωδία του, με τον πόνο και τα δάκρυα και κυρίως, με αυτό τον άστοχο (αλλά τόσο γοητευτικό) τίτλο.

Η κινηματογράφηση είναι συγκλονιστική και οι ηθοποιοί άψογοι στους αγωνιώδεις ρόλους τους. Ο Roy Scheider δίνει μάλλον την καλύτερη παράσταση της καριέρας του, αποδεικνύοντας ότι ενδεχομένως προοριζόταν για μεγαλύτερα πράγματα από το να κάνει τον διοικητή του “SeaQuest”, στη δύση της καριέρας του. Η ατμόσφαιρα είναι υποβλητική, η ψυχεδέλεια αυξάνεται όσο προχωράει η ταινία και κορυφώνεται κατά την ολοκλήρωσή της, με το θεατή να νομίζει ότι βρίσκεται μέσα σε πίνακα του Jackson Pollock. Από ένα σημείο και μετά, η ψυχεδέλεια δίνει τη θέση της στην ωμή παράνοια και τις παραισθήσεις, που φημολογείται ότι ταλαιπωρούσαν τον Friedkin μετά από 4 αδιάκοπα χρόνια γυρίσματος.

Terror Brigde is falling down

Και πάμε στη σκηνή της γέφυρας. Oh dear. Τα δύο φορτηγά πρέπει να διασχίσουν μέσα στην καταιγίδα μια γέφυρα από σχοινιά και ξύλα, που δε θα τολμούσε να βαδίσει σώφρων άνθρωπος. Η κατασκευή στοίχισε περισσότερο από 1 εκατομμύριο δολάρια και μετακινούνταν με υδραυλικούς μηχανισμούς που καμουφλαρίστηκαν μπροστά στην κάμερα. Πρόκειται για την κορύφωση του Friedkin από πλευράς τεχνικής και μια από τις δυσκολότερες σκηνές που έχουν γυριστεί ποτέ, όπως παραδέχονται πολλοί συνάδελφοί του.

Ένα big respect στον ξεροκέφαλο σκηνοθέτη

Πάτα το: Trailer και soundtrack

Πάτα το: Trailer και soundtrack

Σήμερα το “Sorcerer” χάρις το καλό μας διαδίκτυο αποκτάει το κοινό του και δικαιώνεται κινηματογραφικά. Όμως το 1977 χαντάκωσε τον Friedkin που ήταν το next big thing, ικανός να γίνει Spielberg. Αν το “Sorcerer” δικαιωνόταν εισπρακτικά, ο σκηνοθέτης θα επιχειρούσε τον άλλο μεγάλο toy πόθο: Μια περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας με τίτλο  “Το Τρίγωνο του Διαβόλου”, όπου μεγάλα πολεμικά πλοία και αεροπλάνα θα εξαφανίζονταν μυστηριωδώς στο Τρίγωνο των Βερμούδων. Δυστυχώς, τα 9 εκατομμύρια των εσόδων δεν του εξασφάλισαν τίποτα περισσότερο από μερικές χιλιάδες δολάρια για μια κωμωδιούλα με τον Peter Falk, ονόματι “The Brink’s Job”, το 1978. Το όνειρο είχε πεθάνει. Για τα επόμενα 30 χρόνια, ο Friedkin κινήθηκε μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας με ελάχιστες εκλάμψεις (“Cruising”, “To Live and Die in L.A.”) ενώ η καλλιτεχνική του παρακμή κορυφώθηκε στο περσινό “Killer Joe” (με διαφορά, η χειρότερη ταινία που είδα μέσα στο 2012). Αυτά όμως λίγη σημασία έχουν. Στην κινηματογραφική μου μνήμη, θα μείνει για πάντα χαραγμένος επειδή ανέλαβε να υλοποιήσει το προσωπικό του όραμα – κομμένο και ραμμένο για το υποκειμενικό μου γούστο, από τα φορτηγά, μέχρι τους Tangerine Dream – με επιπτώσεις τόσο σε καλλιτεχνικό, όσο και σε βαθιά προσωπικό επίπεδο. Big, big respect Mr. Friedkin.   

————————————————————————————————————————————————————–

Διαβάστε επίσης:

Για τον Πέτρο Μάρκαρη: Ο αστυνόμος Χαρίτος στην Ελλάδα του Μνημονίου

Γιατί είναι το Χόμπιτ του

Advertisements

2 thoughts on “Το κινηματογραφικό μεροκάματο του τρόμου

  1. Μετά από αυτή τη σκηνή, σε εκείνη τη γέφυρα, σύντομα θα θρονιαστώ στην καρέκλα για να δω το «Sorcerer».

    Πριν χρόνια, εν τω μεταξύ, θυμήθηκα πως ψάχνοντας μανιωδώς για sword and sorcery ταινίες, ενθουσιάστηκα ότι έχει γυρίσει μία τετοια ο Friedkin. Μετά είδα το story και απογοητεύτηκα.

    Μικρός ήμουνα, καιρός μάλλον να μάθω.

    Πάντως εάν δε μου αρέσει να ξέρεις πως θα απέχω ένα μήνα από τη θέαση ταινιών σε ένδειξη διαμαρτυρίας.

  2. Trust me, γνωρίζοντας τα γούστα σου πιστεύω ότι θα σου αρέσει. Για τη μουσική και μόνο!

    Πάντως προτίμησε να κατεβάσεις την ταινία, από το να τη δεις με ισπανικούς υπότιτλους σε 25 κομμάτια στο youtube.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s