Βασισμένο σε αληθινή ιστορία

Μερικές εκτός χρόνου σκέψεις σχετικά με το Argo, το οποίο όπως φαίνεται θα συνεχίσει να βρίσκει χώρο στις συζητήσεις μας. Είχαμε καιρό να δούμε, πάντως, μια τόσο αμφιλεγόμενη ταινία και αυτό είναι μόνο ευχάριστο. 

Μ’ άρεσε, δεν μ’ άρεσε, εκείνο το σημείο είχε πλάκα, η άλλη σκηνή ήταν εξαιρετική, το τέλος δεν το περίμενα, μπλα μπλα και άλλα τέτοια πράγματα είναι ό,τι συνήθως περιλαμβάνει η μέση μπαρόβια συζήτηση γύρω από μια ταινία που έχουν δει όλοι οι παρευρισκόμενοι. Σπανιότερα -προσωπικά μου τυχαίνει περίπου μια φορά τον χρόνο- η συζήτηση σοβαρεύει και ακούγονται ολοκληρωμένες προτάσεις, υπάρχουν διαφωνίες, ενστάσεις, επιχειρήματα. Τέτοιες συζητήσεις θυμάμαι, για παράδειγμα, να κάνω όλη την ώρα για τον Κυνόδοντα. Για εντελώς διαφορετικούς λόγους, τελευταία, συζητάω συνέχεια για το Argo. Όχι για το αν άξιζε το Όσκαρ, νομίζω ελάχιστους ενδιαφέρει αυτό. Αλλά για το αν ήταν σπουδαίος ο τρόπος της κορύφωσης της αγωνίας ή για το αν ο Άφλεκ έφτιαξε τελικά μια προπαγανδιστική ταινία ή για το αν οι ιστορικές ανακρίβειες επηρεάζουν τον θεατή και την κρίση του. Περίπου σ’ αυτό το τελευταίο θέλω να σταθώ και συγκεκριμένα στο κατά πόσο μπορεί να χρησιμοποιείται άνευ όρων η φράση-καραμέλα «βασισμένο σε αληθινή ιστορία».

argo

Πάνε να δούμε λοιπόν για αρχή το πώς φτιάχτηκε το Argo. Συμβαίνει ό,τι συμβαίνει το 1980. Αδιαμφισβήτητο. Ο Τόνι Μέντες ταξιδεύει στην Τεχεράνη και με τη βοήθεια του Καναδού πρέσβη φυγαδεύει τους έξι αμερικανούς πολίτες που είχαν ξεφύγει απ’ την κατάληψη της πρεσβείας των ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας ως ασπίδα μια υποθετική Χολιγουντιανή ταινία. Η ιστορία παίρνει διαστάσεις στον τύπο εκείνη την εποχή αλλά όσα ακριβώς συνέβησαν δεν γίνονται γνωστά. Προς τα έξω προβάλλεται ο ρόλος του Καναδού πρέσβη –άλλωστε το 1981 γυρίζεται μια ταινία με τίτλο Escape from Iran: The Canadian Caper, στην οποία δεν αναφέρεται η εμπλοκή του Χόλιγουντ. Τα χρόνια περνάνε μέχρι που στη δεκαετία του ’90, ένας κινηματογραφικός παραγωγός ονόματι Ντέιβιντ Κλάουνς, ξεθάβει τα άρθρα που είχαν γραφτεί στα περιοδικά της εποχής και που ανέφεραν την υποτιθέμενη ταινία-βιτρίνα. Συνδέει τα γεγονότα με τα αρχεία της CIA που είχαν εν τω μεταξύ πάψει να είναι κρυφά, καταλαβαίνει τι είχε συμβεί και, όπως είπε, του «έπεσε το σαγόνι». Ο Κλάουνς σχηματίζει λοιπόν μια εικόνα της αλήθειας και προσπαθεί να βρει έναν τρόπο να γυρίσει μια σχετική ταινία. Γνωρίζει μάλιστα και τον ίδιο τον Μέντες. Πολύ αργότερα βρίσκει τον δημοσιογράφο Τζόσοα Μπίρμαν και του διηγείται την ιστορία προτείνοντάς του να γράψει ένα άρθρο που ίσως συγκινήσει τον κόσμο και καταφέρει να γυρίσει την ταινία του. Ο Μπίρμαν κάνει τη δική του έρευνα και καταλήγει το 2007 να γράψει ένα κομμάτι στο περιοδικό Wired όπου εξιστορεί, λίγο πολύ, ό,τι είδαμε στο Argo, χωρίς μερικές έξτρα πινελιές που είναι αποκλειστικά ιδέες της ταινίας. Το σενάριο δηλαδή του Argo βασίστηκε σε ένα δημοσιογραφικό κείμενο που βασίστηκε σε μια έρευνα που βασίστηκε σε μια μαρτυρία που βασίστηκε σε μια αληθινή ιστορία. Σαν σπασμένο τηλέφωνο.

argo

Το Argo θα μπορούσε να θεωρείται ότι είναι δεν είναι μια αληθινή ιστορία αλλά βασισμένο σε αληθινή ιστορία, για παράδειγμα, επειδή στη θέση ενός κοντούλη ισπανοαμερικάνου (Τόνι Μέντες) βρίσκεται ένας όμορφος λεβέντης αμερικάνος (Μπεν Άφλεκ). Ή επειδή, για κινηματογραφικές ανάγκες, απλοποιείται το πολιτικό σκηνικό. Ή ακόμα και επειδή τα μισά από όσα βλέπουμε δεν έγιναν τελικά έτσι. Δεν το βρίσκω ανήθικο ούτε κινηματογραφικά κατακριτέο, ούτε πιστεύω ότι όλα αυτά με έκαναν να θεωρήσω το Argo, βλέποντάς το, χειρότερη ταινία. Άλλωστε αυτό είναι το νόημα του «βασισμένου σε αληθινή ιστορία». Αλλά η ένστασή μου είναι ότι ο Μπεν Άφλεκ φοράει το άλλοθι του «βασισμένου σε αληθινή ιστορία», αλλάζει συνειδητά γεγονότα εκεί όπου κορυφώνεται η αγωνία για να κάνει την ταινία του να φαίνεται καλύτερη και δημιουργεί έναν ψευδή ηρωισμό πριν τα ξεχάσει όλα, στο τέλος, παραθέτοντας τις αληθινές φωτογραφίες δίπλα στα σκηνικά του για να δούμε την αντιστοιχία και για να πειστούμε ότι τελικά όσα είδαμε ήταν αλήθεια. Αυτό μου φαίνεται λιγάκι ύπουλο. Μια ταινία δεν μπορεί να είναι συγχρόνως και αλήθεια και μισή αλήθεια και ψέματα. Αυτά βέβαια εκ των υστέρων και επειδή κουβέντα να γίνεται και όχι επειδή δεν μου άρεσε ή μου άρεσε η ταινία.

Advertisements

2 thoughts on “Βασισμένο σε αληθινή ιστορία

  1. Συνοψίζοντας θα έλεγα ότι κάθε και κανένα τελικά καλλιτεχνικό δημιούργημα, ποτέ και όσο πιστό και να είναι, δε μπορεί να είναι ιστορικά αληθές.

    Αν είναι τίμιο και ειλικρινές είναι πιθανό να είναι «καλλιτεχνικά αληθινό» -αλλά ποτέ ιστορικά αληθές, διότι άλλωστε δεν είναι αυτός ο σκοπός του.

    Και αυτό πιστεύω συμβαίνει είτε πρόκειται για το Εν Ψυχρω του Τρούμαν Καπότε, είτε για το Άργκο είτε ακόμα και για πολλές από τις ιστορίες του Μπουκόφσκι που τις βίωσε αλλά όταν τις έγραψε έγιναν κάτι άλλο. Και πιο σημαντικό πιθανόν.

    Δε μπορώ να φανταστώ τον Μπουκόφσκι να μου παραθέτει προσωπικό φωτογραφικό άλμπουμ ως απόδειξη δίπλα στα διηγήματα του με την πρόταση: «Βασισμένα σε πολύ προσωπικές αληθινές ιστορίες». Θα μου φαινόταν αφόρητα γελοίο.

    Κατά τα άλλα το Argo το ευχαριστήθηκα για αυτό που είναι. Μια παλιάς κοπής αμερικάνικη ταινία αγωνίας. Τις ιστορικές του ανακρίβειες τις δέχομαι και αυτές για αυτό που είναι. Μια συνήθεια του σινεμά και όχι μόνο του αμερικάνικου. Θα μπορούσαμε νομίζω να φτιάχναμε λίστες ολόκληρες για τις ταινίες -και μαλίστα για καλογυρισμένες και συχνά ποιοτικές ταινίες- που σφύζουν ιστορικής ανακρίβειας.

  2. Συμφωνώ απόλυτα. Αλλωστε δεν με ενόχλησε η ανακρίβεια του Αργκο (πάρα πολλές απόλυτα ανακριβείς ταινίες μου αρέσουν) αλλά ότι ένιωσα ότι ο Αφλεκ χρησιμοποίησε την ανακρίβεια για να κάνει μια ταινία που να «πουληθεί» ως αληθινή ιστορία. Μπορεί να είναι και στο μυαλό μου.

    Τώρα το αν η ταινία είναι καλή κι αν βλέπεται ευχάριστα είναι άλλη συζήτηση.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s