Crime Movies Vol. 3

Απλά μαθήματα για διαρρήκτες και σκηνοθέτες από τον Ζιλ Ντασέν στο Rififi (1955)

Απλά μαθήματα για διαρρήκτες και σκηνοθέτες από τον Ζιλ Ντασέν στο Rififi (1955)

Μετά από επική ανταλλαγή απόψεων στα comments πρόσφατου post, ήρθε η μεγάλη στιγμή. Όπου τα comments γίνονται posts και η συζήτηση για τα «χαμένα» διαμάντια του crime cinema συνεχίζεται.

(βλέπε στο τέλος του post για τα υπόλοιπα μέρη του αφιερώματος)

———————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–

Click it and see

Click it and see

Du rififi chez les hommes (1955) – του Jules Dassin

O Toni Stefanois, ένας βετεράνος του εγκλήματος που έχει μόλις αποφυλακιστεί, οργανώνει μαζί με τους παλιούς του συντρόφους μια διάρρηξη σε κεντρικό κοσμηματοπωλείο του Παρισιού. Όλα είναι προσεκτικά οργανωμένα, μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια. Η διαφυγή όμως με κοσμήματα αμύθητης αξίας, δεν είναι τόσο εύκολη όσο αρχικά φαντάζει.

Το Rififi είναι απλούστατα η καλύτερη ταινία του αφιερώματος. Ο Dassin, κυνηγημένος ως αριστερός από το Hollywood, μεταβαίνει στο Παρίσι για να γυρίσει ένα film με χαμηλό προϋπολογισμό και ονόματα σαφώς μικρότερης εμβέλειας από ότι είχε συνηθίσει στο παρελθόν (χαρακτηριστικά αναφέρουμε τους Burt Lancaster και Richard Widmark). Αν και αρχικά έχει ενδοιασμούς για το εγχείρημά του, ο Dassin κατορθώνει να μετατρέψει ένα τυπικό crime σενάριο (heist τα ονομάζουν οι Άγγλοσάξονες) σε ένα αριστούργημα που επηρεάζει κινηματογραφικά μέχρι και σήμερα.

Η ταινία ξεχωρίζει διότι είναι ΣΟΒΑΡΗ. Και είναι σοβαρή σε κάθε επίπεδο. Δεν υπάρχουν βλακώδεις διάλογοι, όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή ακόμα και σε προσεγμένες παραγωγές. Δεν υπάρχει αφελές ρομάντσο. Οι ήρωες είναι σκληροί και φέρονται στις γυναίκες τους απότομα, αλλά στο μυαλό τους δίκαια. Οι πρωταγωνιστές έχουν ικανότητες σα διαρρήκτες, ο καθένας όμως από αυτούς έχει τις προσωπικές του αδυναμίες, οι οποίες είναι τρανταχτές. Δε γνωρίζω κανένα από τα κεντρικά πρόσωπα του Rififi και μάλιστα διάβασα ότι ορισμένοι από αυτούς εμφανίστηκαν αργότερα σε horror sexploitation. Δεν ξέρω αν τους ήρθε η υποκριτική επιφοίτηση δίπλα στον Dassin, αλλά με άφησαν με το στόμα ανοιχτό.

Ο Tony ενσαρκώνει τον υποψιασμένο εγκληματικό εγκέφαλο του Παρισιού, που έχει δει τα πάντα και έχει κάνει τα πάντα. Μιλάει λίγο, καταλαβαίνει πολλά και η συνεισφορά του στο κόλπο είναι καταλυτική. Ο Jo, κουμπάρος του Tony, είναι εκείνος που τον βάζει στο κόλπο υποδυόμενος πειστικά ένα ηπιότερο εγκληματικό τύπο. Οι δύο Ιταλοί είναι εξαιρετικοί στους ρόλους τους. Όπως παραδέχονται κι οι ίδιοι “δε μας αντιστέκεται κανένα χρηματοκιβώτιο, αλλά δεν μπορούμε να αντισταθούμε σε καμία γυναίκα”.

Ας πάμε τώρα στην περίφημη σκηνή του Rififi. Για 25 περίπου λεπτά που διαρκεί η διάρρηξη και η διαφυγή από τον τόπο του εγκλήματος, ο Dassin πιάνει το θεατή από το λαιμό και δεν τον αφήνει να πάρει ανάσα. Ούτε μουσικές, ούτε περιττές εντάσεις. Το πάτωμα, το τρυπάνι, ο συναγερμός, οι τσίλιες. Αυτό που προσωπικά ευχαριστήθηκα ιδιαίτερα ήταν πως ο σκηνοθέτης κάνει απολύτως κατανοητό το κάθετί. Σε μια διάρρηξη σε σύγχρονη αστυνομική ταινία, κάποιος απίθανος λεχρίτης διαρρήκτης θα εμφανίσει έναν φορητό υπολογιστή, με τον οποίο θα παραβιάσει φοβερά και τρομερά συστήματα ασφαλείας. Ο θεατής βεβαίως θα είναι ο βλάκας της υπόθεσης, διότι απλούστατα θα πρέπει να συμβιβαστεί με την ιδέα ότι ένας εγκληματίας που ενδεχομένως δε θα ξέρει να γράψει το όνομά του, είναι διάνοια της πληροφορικής.

Στο Rififi σου περναει από το μυαλό “γιατί δεν το δοκιμάζω κι εγώ”. Τα σύνεργα που χρησιμοποιούνται είναι σφυρί και καλέμι, ομπρέλα και πυροσβεστήρας, όλα με τρόπο απόλυτα κατανοητό. Φημολογείται μάλιστα ότι μετά την ταινία ξεκίνησε μπαράζ διαρρήξεων με τον τρόπο που περιγράφεται…

Η ταινία δεν κάνει πουθενά μα πουθενά κοιλιά και το τέλος είναι το σωστό και λογικό. Αν σας αρέσουν τα heists, τα crime movies, τα polizziottesco ή όπως αλλιώς θέλετε να τα πείτε, it doesn’t get much better than this.

———————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–

Click it and see

Click it and see

Le Circle Rouge (1970) – του Jean Pierre Melville

Ο Melville θεωρείται ιδιαίτερα ξεχωριστή περίπτωση στο crime cinema, κυρίως για τα Le Samourai και Le Doulos. Υποκειμενικά μιλώντας, ο Κόκκινος Κύκλος είναι η αγαπημένη μου ταινία του Γάλλου σκηνοθέτη, λόγω της συνολικής αίσθησης που μου άφησε.

Γενικά οι ταινίες του Melville – και ειδικά ο Κόκκινος Κύκλος – βασίζονται στο στυλ και στην ατμόσφαιρα. Το σενάρια είναι μάλλον υποτυπώδες: O Corey (όνομα που θα ταίριαζει σε hardcore τραγουδιστή από το Idaho και όχι σε Γάλλο διαρρήκτη) αποφυλακίζεται την ίδια μέρα που ο Vogel, ένας δολοφόνος, ξεφεύγει μέσα από τα χέρια του επιθεωρητή Mattei. Οι δύο παράνομοι γνωρίζονται κάτω από περίεργες συνθήκες και μαζί με έναν τρίτο, τον Jansen, ετοιμάζονται για μια φαντασμαγορική ληστεία.

Τίποτα το φοβερό εδώ και πραγματικά υπάρχουν μερικές σεναριακές ευκολίες που είναι ενοχλητικές στον Κόκκινο Κύκλο: Οι ήρωες περιφέρονται από μέρος σε μέρος, χωρίς ιδιαίτερους λόγους και η γνωριμία του Corey με τον Vogel δεν είναι καθόλου πειστική.

Ταυτόχρονα, στο δίκτυο διάβασα, ακόμα και από οπαδούς του σκηνοθέτη ότι η ταινία είναι υπερβολικά μεγάλη και με πολλά fillers. Πράγματι, συνήθως οι ταινίες του Melville ολοκληρώνονται μετά από 100 λεπτά. Το Circle Rouge διαρκεί 140 λεπτά, στα οποία κατά βάση προσπαθεί να εξαντλήσει την αυταρέσκεια και τον κινηματογραφικό του ναρκισισμό. Είναι όμως έτσι;

Αν έχετε διαβάσει γαλλικά αστυνομικά βιβλία (κυρίως J.P. Manchette) έχετε μια ιδέα για τη γοητεία που εκμπέμπει το Circle Rouge. Πράγματι η υπόθεση είναι χαζή. Πράγματι οι ηθοποιοί είναι μαριονέτες. Πράγματι είναι παράλογο μια ταινία με διάρκεια 140 λεπτών, να έχει διαλόγους για 15 λεπτά. Παραδόξως όμως, έμεινα κολλημένος μπροστά στην οθόνη. Ο Melville περιφέρει την κάμερά του με μαγικό τρόπο από το δάσος, σε σκληρό αστικό περιβάλλον κι από καμπαρέ σε καλά φυλαγμένα χρηματοκιβώτια, με τις εικόνες να περνάνε σαν πίνακες ζωγραφικής μπροστά από τα μάτια του θεατή. Οι ήρωες είναι μαριονέτες, χωρίς ιδιαίτερο βάθος, όμως αυτό προσθέτει ακόμα περισσότερο στην ατμόσφαιρα. Η δράση υπάρχει, όχι όμως εκεί που θα την περίμενες και όχι απαραίτητα για να εξυπηρετήσει την πλοκή.

Το γαλλικό cinema δεν είναι σε καμία περίπτωση το αγαπημένο μου και οι αργές ταινίες με κάνουν να νυστάζω. Όμως ο κινηματογράφος του Melville καταφέρνει να ενσωματώνει όλα τα στοιχεία που με κάνουν να βγάζω σπυράκια στον Godard και να τα μετατρέπει σε πλεονεκτήματα. Κατά συνέπεια, αν το ενδιαφέρον σας για αστυνομικές ταινίες εξαντλείται στα μπαμ–μπαμ του John McClane στο Nakatomi Plaza, ξεχάστε το. Είναι βέβαιο ότι μετά την παρακολούθηση του Κόκκινου Κύκλου θα περνάτε παραμάνες σε μια κούκλα με το όνομά μου. Αν όμως θέλετε να δοκιμάσετε μια εναλλακτική πρόταση, με απολύτως προσωπική ταυτότητα στο crime cinema, το Le Circle Rouge είναι σίγουρα για εσάς.

———————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–

Click it and See

Click it and See

Tzameti 13 (2005) – του Gela Babluani

Επέλεξα τη συγκεκριμένη ταινία διότι πέρα του ότι είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, πιστεύω ότι εκθέτει σε μεγάλο βαθμό τις αντίστοιχες ελληνικές προσπάθειες.

Ο κύκλος αποτελείται από 13 άτομα, με μισογεμάτα περίστροφα στα χέρια τους. Με το πρόσταγμα του κριτή, αυτοί οι 13 οπλοφόροι θα αρχίσουν να περιστρέφουν τους μύλους των όπλων τους, έως ότου τους πούνε να ακουμπήσουν την κάνη στο κεφάλι του μπροστινού τους. Μόλις τα φώτα ανάψουν, θα πρέπει να τραβήξουν τη σκανδάλη. Όπως θα έλεγε και ο Highlander, there can be only one. Πράγματι, ο κύκλος θα κλείσει όταν μείνει μονάχα ένας επιζών, ο οποίος θα φύγει με χοντρά λεφτά από αυτό το μακάβριο παιχνίδι. Ο πρωταγωνιστής μας, ο Sébastien, βρίσκεται άθελά του σε αυτόν το θανάσιμο κύκλο, έχοντας απέναντί του πολύ πιο έμπειρους παίκτες. Θα καταφέρει άραγε να επιζήσει μέχρι τους τίτλους τέλους;

Πρόκειται για την πρώτη, μεγάλου μήκους, κινηματογραφική προσπάθεια του Γεωργιανού Gela Babluani, η οποία κατάφερε να τον αναδείξει σε ηλικία μόλις 26 ετών. Στο Tzameti 13 η θλίψη και η διαφθορά έχουν τον πρώτο λόγο. Η εικόνα είναι ασπρόμαυρη και πάνω της ο σκηνοθέτης πετάει σε σωστές θέσεις ναρκωτικά, φτώχεια, προσωπικά αδιέξοδα και εκπλήξεις. Δε γνωρίζω κανέναν από το cast (ο πρωταγωνιστής είναι μάλλον αδερφός του σκηνοθέτη), ο καθένας όμως από αυτούς θα μπορούσε να δουλεύει πόρτα στην Τρούμπα, ή να κόβει βόλτες σε μπουζουξίδικα γυρεύοντας protection money.

Εκεί όμως που θέλω να επικεντρωθώ είναι στην υλοποίηση της ταινίας. Ο Babluani ήταν άπειρος και ενθουσιώδης. Είχε μια εξαιρετική ιδέα, αλλά έναν ελάχιστο προϋπολογισμό στα χέρια του. Αυτό όμως δε στάθηκε εμπόδιο για να δημιουργήσει μια πολύ καλή ταινία. Περιφέρει τον πολύπαθο και μάλλον αθώο ήρωά του από δεινό σε δεινό και από αναποδιά σε αναποδιά, αξιοποιώντας στο μέγιστο βαθμό τις δυνατότητες του σεναρίου του, χωρίς αφέλειες, ευκολίες και υπερβολές. Οι σφαίρες πέφτουν όταν πρέπει, τα βρισίδια προέρχονται από τύπους πραγματικά τρομακτικούς και οι εντάσεις ανεβοκατεβαίνουν με σωστό ρυθμό. Πόσο ακριβό, ή δύσκολο είναι να υλοποιηθεί κάτι τέτοιο κύριο Έλληνες crime directors; Ιδού πως γίνεται, please do your homework.

Το Tzameti 13 εξέπληξε τους πάντες το 2005 και ο Babluani απέκτησε φήμη και τρόπαια. Στη συνέχεια, υποστηριζόμενος από έναν πολλαπλάσιο προϋπολογισμό ξαναγύρισε την ταινία με χολυγουντιανό cast. Το έργο βγήκε στις αίθουσες το 2010, με όνομα “13” και τους παρακάτω στη διανομή: Sam Riley, Jason Statham, Mickey Rourke, Ray Winstone, Ben Gazzara και 50 cent (!!!). Το αποτέλεσμα, παρότι πιστό στην αρχική ιδέα ήταν απογοητευτικό. Δυστυχώς, η έγχρωμη, αμερικάνικη εκδοχή του Τzameti 13 δεν είχε τίποτα από την ατμόσφαιρα και τη μαγεία του προκατόχου του.

Από πλευράς μας, συστήνουμε ΣΕ ΟΛΟΥΣ ανεπιφύλακτα το Tzameti 13 και ελπίζουμε σε ανάλογη συνέχεια από τον Babluani, εντός ή εκτός Hollywood.

———————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–

Διαβάστε επίσης, τα υπόλοιπα «κομμάτια» του αφιερώματος:

Crime Movies Vol.1  -aka «το ασιατικό»

Crime Movies Vol. 2 – aka «το ευρωπαϊκό»

Crime Movies: Greek Version

Advertisements

2 thoughts on “Crime Movies Vol. 3

  1. Πολύ ωραίες επιλογές doomantia, δίνω τον πόντο μου στο Ριφιφί αν και το είχα δει αρκετά παλιά ώστε να θυμάμαι πολλά περισσότερα από το ότι μου είχε αρέσει πάρα πολύ.

    Αυτό με το μπαράζ διαρρήξεων είναι υπέροχο ακόμα κι αν το έβγαλες απ’ το μυαλό σου.

  2. Το Ριφιφί είναι απλούστατα αριστούργημα. Το είχα δει για πρώτη φορά στον Ζέφυρο το 2008 και είχα ενθουσιαστεί. Το ξαναείδα προχτές για τις ανάγκες του αφιερώματος και έπαθα πλάκα. Η ταινία είναι σύγχρονη και προσεγμένη σε κάθε λεπτομέρεια.

    Το μπαράζ διαρρήξεων δεν είναι κάτι που έβγαλα από το μυαλό μου. Λέγεται μάλιστα ότι η μέθοδος του «Ριφιφί» ουσιαστικά πρωτοεμφανίζεται σε αυτή την ταινία. Δυστυχώς η θητεία μου σε κλοπές τραπεζών και κοσμηματοπωλείων είναι μικρή και δεν ξέρω κατά πόσο κάτι τέτοιο αληθεύει. Είναι όμορφο σαν ιδέα πάντως.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s