O Θάνατος του Martin Eden

Το δεινό κάλεσμα της πνευματικής ζωής

O Jack London ζώντας το δεινό κάλεσμα της πνευματικής ζωής

Όπου ανατρέπεται μια φήμη και ένα βιβλίο δεν ενθουσιάζει, δημιουργεί όμως βαθιά συναισθήματα.

O Jack London –ή καλύτερα η συγγραφική του φήμη- πάσχει, τουλάχιστον τη σήμερον ημέρα και εντός ελληνικών συνόρων, από μια ανίατη ασθένεια. Αυτήν της φήμης του συγγραφέα εφηβικών περιπετειών. Ο όγκος της δουλειάς του γίνεται χίλια κομμάτια μπροστά στο «Κάλεσμα της Άγριας Φύσης». Όσο και αν δεν είναι παιδικό το βιβλίο αυτό, οι ταινίες –ή καλύτερα η πληθώρα σκηνοθετημένων επί οθόνης δημιουργημάτων σχετικών με αυτό- του έχουν κολλήσει τη «ρετσινιά». Ένα «λεκέ» που δε σβήνει με τίποτα. Και που τίποτα δε μπορούν να κάνουν τα υπόλοιπα έργα του για αυτό.

Την ασθένεια μοιράζεται με έναν άλλο μεγάλο σύγχρονό του, τον Rudyard Kipling. Αντίστοιχα το «Βιβλίο της Ζούγκλας» τον πιστοποιεί στα μάτια μας ως έναν παιδικό συγγραφέα. Ασχέτως που πολλοί γονείς –εάν γνώριζαν τη βία, το μακάβριο μεταφυσικό τρόμο και τη μυρωδιά ξεπεσμένης βρετανικής Ινδίας που αποπνέουν τα έργα του- θα τοποθετούσαν τα βιβλία του στο πιο ψηλό ράφι. Μακριά από τα λαίμαργα χέρια των μικρών αναγνωστών.

Εάν για τον Kipling έχω μια φαρέτρα γεμάτη βέλη-επιχειρήματα για το μεγαλείο των διηγημάτων του, μέχρι προσφάτως, δε θα μπορούσα να πω το ίδιο και για τον Jack London. Κρατιόμουν σε απόσταση μακριά του, μη τυχόν και μολυνθώ από την «ασθένεια» -την επονομαζόμενη και περιπετειώδη εφηβική αφήγηση. Μακριά από αυτήν τη φήμη που άλλοι, ερήμην του, έχτισαν για εκείνον.

Τραβώντας, λοιπόν, σχεδόν τυχαία για άλλη μια φορά από τη βιβλιοθήκη των γονιών μου, μάλλον έπεσα μέσα –τουλάχιστον από συναισθηματική σκοπιά. Παρέκαμψα το «Κάλεσμα της Άγριας Φύσης» και διάλεξα το “Martin Eden” (1909) –ένα άγνωστο μέχρι πρότινος σε μένα, αλλά και πολύ άλλο κόσμο φαντάζομαι, βιβλίο.

Άγνωστο επίσης μου ήταν το γεγονός της σοσιαλιστικής δράσης του London. Άγνωστο πως –προφανώς και λόγω πεποιθήσεων- τα βιβλία του υπήρξαν πολυδιαβασμένα πέρα από όλον τον Δυτικό κόσμο και στη Σοβιετική Ένωση. Άγνωστο πως ανέβηκε από τη φτωχολογιά στα πιο ψηλά σαλόνια και την παγκόσμια αναγνώριση. Άγνωστο πως πέθανε ή αυτοκτόνησε (;) ταλαιπωρημένος από τη ζωή και το αλκοόλ.

Αγώνας για πνευματική ζωή, αναγνώριση, επιτυχία

Μια από τις πρώτες εκδόσεις του βιβλίου

Μια από τις πρώτες εκδόσεις του βιβλίου

Ο Martin Eden είναι ένας μικρός ρωμαλέος αγροίκος με κλίση, όλως περιέργως, προς το διάβασμα. Ένα πρώην χαμίνι που έχει κάνει όλες τις δουλειές του ποδαριού, μα κατά κύριο λόγο, είναι ναυτικός. Ο Martin Eden είναι σε πάρα πολλά σημεία του ο Jack London νεαρός. Εκτός ίσως από ένα βασικό: Ο Martin Eden είναι χαρακτήρας βιβλίου ενώ o Jack London υπαρκτό πρόσωπο. Και αυτό, δυστυχώς και κατά την άποψή μου, φαίνεται. Το μείον το βασικό του βιβλίου είναι πως ο κεντρικός χαρακτήρας μοιάζει συχνά «χάρτινος». Άλλοτε πάνω από τα ανθρώπινα όρια άλλοτε πιο χαμηλός από αυτά. Ίσως, όμως, υπάρχει εξήγηση για αυτό.

Ο Martin μετά τη γνωριμία του με μια νεαρή κοπέλα της μεσαίας τάξης θα θελήσει να αλλάξει. Θέλει να αφήσει πίσω του τις μέρες τις γεμάτες καυγάδες, κορίτσια, περιπέτειες, τσιγάρο και ποτό. Θέλει να μορφωθεί, να κατακτήσει τον πνευματικό κόσμο, να ανυψωθεί στους ουρανούς της λογοτεχνίας. Να γίνει ένας πραγματικά μεγάλος συγγραφέας.

Και το προσπαθεί με όλη τη δύναμη της άγριας καρδιάς του. Κόβει τη δουλειά, κόβει τις διασκεδάσεις, κόβει τα πάντα. Κόβει ακόμα και τον ύπνο για να διαβάσει και να γράψει πυρετωδώς. Ζει με το τίποτα, χρωστάει παντού, τρώει πατάτες πρωί-μεσημέρι-βράδυ και σιγά σιγά, αποκόπτεται από όλους –φίλους, συγγενείς και έρωτες. Ξαφνικά για όλους είναι κόκκινο πανί. «Γιατί δεν πιάνεις μια δουλειά;» τον ρωτάνε. Το ότι προσπαθεί να γίνει συγγραφέας αντί να τον ανυψώνει τον καταβυθίζει. Τον κάνει ασήμαντο, ποταπό, αεροβάμονα μιας προαναγγελθείσας αποτυχίας –στα μάτια τους.

Εκείνος, όμως, ποτέ και για κανένα λόγο δεν θα το βάλει κάτω.

Από χαμίνι θα γίνει ένας χαλκέντερος –και ας μην το εκδίδει κανείς- συγγραφέας με βαθιά πίστη στον ατομικισμό και τις θεωρίες του Νίτσε. Και σε όλη την πορεία του –εκτός από το τελικό του στάδιο- θα μοιάζει υπεράνθρωπος. Τόσο φυσικά παραμένοντας ένας «άντρακλας» των χαμηλών τάξεων από αυτούς που δε μπορεί να τους δείρει κανείς, όσο και ψυχικά αφού μπορεί –για πλάκα- να αποστομώσει και τον πιο συντηρητικό και διαβασμένο «μπουρζουά» με μια του φράση. Κάπου εκεί είναι που γίνεται αυτή η άτρωτη πλευρά του αντιπαθητική. Όσα χαστούκια της μοίρας και να φάει, αυτό το «τρένο» δε σταματιέται. Εδώ, λοιπόν, θα επανέλθω στην εξήγηση του γιατί ο χαρακτήρας του London, συχνά, μοιάζει «χάρτινος». Ο συγγραφέας, θα παραδεχθεί σε γράμμα του, πως ήθελε στο “Martin Eden” να ασκήσει ένα δριμύ κατηγορώ ενάντια στον ατομικισμό. Πράγμα –που να μου συγχωρεθεί η «αποψάρα»- το κάνει άτσαλα και κάπως αμήχανα.

Το βιβλίο τραβάει την «ποιοτική» ανηφόρα.

Αγώνας για ζωή

Αυτό που σίγουρα καταφέρνει όμως ο London, διόλου αμήχανα και καθόλου άτσαλα, είναι να περιγράψει με τα πιο πραγματικά χρώματα το άγχος, το ζήλο και τα όνειρα του νεαρού συγγραφέα ήρωά του. Όλες εκείνες τις μοναχικές πεινασμένες ώρες που κονταροχτυπιέται με τα γραπτά του στη ψυχωμένη του προσπάθεια να τα κάνει καλύτερα. Όλες εκείνες τις απορρίψεις που τον κάνουν να γίνεται ακόμα πιο «φανατικός» της δικιάς του ποιότητας. Όλα εκείνα τα μεγαλειώδη όνειρά του –που τολμάει να τα εκφράσει φωναχτά- πως, ναι, θα τα καταφέρει να ζήσει από τη γραφή του. Πως θα αρχίσουν τα περιοδικά να τον πληρώνουν με τη λέξη, με το κομμάτι, σεντ το σεντ, δολάριο το δολάριο. Πως θα ζήσει το όνειρό του πάνω από τον καθημερινό του εφιάλτη. Πως θα μεταμορφωθεί σε ένα γνήσιο, τίμιο και ειλικρινές αστέρι του γραψίματος που μπορεί να κάνει τα πάντα με την πένα του. Που μπορεί να κερδίσει στο μπραντ-εφέρ ακόμα και την ίδια τη ζωή.

Σε εκείνα τα σημεία είναι που και το βιβλίο ανεβαίνει πολλά σκαλοπάτια ποιότητας. Ιδιαίτερα δε, όταν ο Martin συναντήσει τον Russ Brissenden. Έναν γηραλέο γνώστη πραγματικό της πνευματικής ζωής, έναν ελιτιστή του γραψίματος, έναν φιλήδονο γλεντζέ που ερωτοτροπεί με τον κάτω κόσμο καθώς τον κατατρώει η φυματίωση. Τον άνθρωπο που θα τον κάνει να καταλάβει ότι –εκδοθεί δεν εκδοθεί- τα έχει καταφέρει. Τον φίλο που θα τον μυήσει σε αυτό που αποκαλεί «πραγματική βρωμιά». Τη σοσιαλιστική θεωρεία δηλαδή και τους απλούς μα γεμάτους πάθος και γνώση ακόλουθούς της.

Ο Brissenden μοιάζει με προβολή του Martin μέσα στο χρόνο. Μα πιο πολύ –και πόσο δραματικό- μοιάζει με τη προβολή του ίδιου του London στο χρόνο. Ενός ανθρώπου που κατάφερε τα πάντα για να τα σιχαθεί και μάλλον να τα αποκηρύξει.

Ο Martin θα καταφέρει να γίνει συγγραφέας και υπερβολικά επιτυχημένος μάλιστα. Στην πορεία όμως θα χάσει τον εαυτό του. Θα χάσει τα πάντα που τον κάνουν άνθρωπο. Θα χάσει την ελπίδα. Και τίποτα δε μπορεί να αντικαταστήσει την ελπίδα, το όνειρο στη ζωή του ανθρώπου. Χωρίς αυτά είναι πραγματικά νεκρός.

Ο Martin Eden βιώνει μικρούς καθημερινούς θανάτους, τόσο στην επιτυχία όσο και στην αποτυχία του, καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου. Πιστεύει πως κερδίζει τη συγγραφική μάχη, χάνει όμως τον πόλεμο της ζωής. Ο Martin είναι νεκρός πολύ πριν τελειώσει το βιβλίο και αφήσει τον εαυτό του να τον πάρει η θάλασσα μέσα στο σκοτεινό της φως. Ο θάνατός του συντελείται σελίδα με τη σελίδα, μέρα με τη μέρα. Σε μια τρομακτική κατιούσα δίνη που η ελπίδα του για κάτι πραγματικά καλύτερο όλο και φθίνει -μέχρι να εξαφανιστεί εντελώς. Και εκείνος να γίνει άλλο ένα νεκρό πρόσωπο στο τοπίο του αστικού θανάτου.

————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————–

Διαβάστε επίσης:

Ραντεβού το 2666

Να πεθάνεις μαλάκα σωβινιστή

 

 

Advertisements

16 thoughts on “O Θάνατος του Martin Eden

  1. Όχι ανεπιφύλακτα, μπορεί να κουράσει στην αρχή, αλλά βρήκα τη συνέχεια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και συγκινητική.

  2. Οκ, το προσθέτω στη λίστα μου για την ώρα.

    Βέβαια αυτό λέει ελάχιστα πράγματα γιατί αν ακολουθήσω τη λίστα μου λογικά θα διαβάσω το βιβλίο αυτό σε καμιά 15αριά χρόνια. Αλλά πάντα βρίσκω ένα παραθυράκι για να μπερδεύω τα πράγματα ο άτιμος.

    • Τη μέρα που τα βιβλία θα γίνουν χάπια θα είμαστε πολύ ευτυχισμένοι. Θα μπορούμε να παίρνουμε ένα κάθε οχτάωρο και σε δυο-τρεις μήνες θα έχουμε τελειώσει τις λίστες μας.

  3. Μοιάζει με τύπο που όλο το πάρτι νιώθει κάπως αμήχανα απέναντί του, γιατί αφενός αυτό που λες, αφετέρου όλοι είναι με τα τισερτάκια τους, κι αυτός μοιάζει σαν να έχει μόλις παλέψει με τίγρη στην ινδία.

  4. Δεν είχα διαβάσει ποτέ γι’ αυτήν την «φήμη» του Jack London και ποτέ δεν μου είχε περάσει από το μυαλό, ίσως γιατί η πρώτη μου επαφή μαζί του ήταν με τον Μάρτιν Ήντεν. Αλλά και το Κάλεσμα της Άγριας Φύσης, που διάβασα αργότερα, το βρήκα από τα πιο αξιόλογα έργα του. Εκτός από πολιτικό (ο Μπακ, ο λύκος, πρέπει να εξολοθρεύσει την αρκούδα- ενώ γνωρίζει πως είναι πιο αδύναμος από αυτήν και στο τέλος πρέπει να γίνει μέλος της αγέλης, γιατί μόνος του δεν θα τα καταφέρει να επιβιώσει), πρόκειται και αντιπροσωπευτικό της φιλοσοφίας του Λόντον (Φύση και άνθρωπος, ρομαντισμός και κυνισμός…κ.λπ).

    Τώρα, για τον Μάρτιν Ήντεν, συμφωνώ στα περισσότερα, αν και δεν έδωσα ποτέ σημασία στο «χάρτινο» του χαρακτήρα του,το οποίο αναγνωρίζω στους στημένους διαλόγους περί σοσιαλισμού, γιατί είναι κάτι που ο Λόντον κάνει, κατά την γνώμη μου, όχι για να προσδώσει κύρος στον ήρωά του, αλλά καθαρά και μόνο γιατί θέλει να πετάξει τις απόψεις του για ένα φλέγον ζήτημα, οπότε δεν με χαλάει-δεν δίνω σημασία.

    Πολύ ωραία η σελίδα σας παιδιά.

  5. Όρκο απόλυτο δεν παίρνω για τη «φήμη» αυτή, απλά την έχω συναντήσει-όχι μόνο στον εαυτό μου- αλλά και σε πολλούς άλλους αναγνώστες.

    Ούτε εγώ μπορώ να πω ότι δίνω τρελή σημασία, αλλιώς θα με είχε ξενερώσει. Μονάχα μου δίνεται η εντύπωση ότι τον μεταμορφώνει σε ένα μη πειστικό φερέφωνο τον χαρακτήρα Μάρτιν Ήντεν ο συγγραφέας εκείνες τις στιγμές. Έτσι νιώθω ότι δεν πετάει τις ιδέες του για το φλέγον ζήτημα, αλλά τις ξε-πετάει λίγο πολύ.

    Ευχαριστούμε για τα καλά λόγια!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s