Παραγλωσσολογία: 260 χρόνια με τα μάτια ερμητικά κλειστά

2 σελίδες του Copiale Cipher

Η Christiane Schaefer είναι μια Σουηδή Φιλόλογος που για καιρό δούλευε στο Βερολίνο. Εκεί, συναντιόταν συχνά-πυκνά με τον συνάδελφό της Wolfgang Hock σε ένα ιταλικό εστιατόριο, για να μιλήσουν για τα αγαπημένα τους θέματα: Νεκρές γλώσσες και σκοτεινά χειρόγραφα. Η ωραία αυτή συνήθεια τελειώνει, όταν το 1998 η Schaefer δέχεται μια θέση στον τομέα Γλωσσολογίας στην Uppsala, στη Σουηδία. Ο Hock αποφασίζει να σπάσει επιτέλους τον πάγο της nerdικης σχέσης τους και της κάνει ένα δώρο αποχαιρετισμού: Έναν τεράστιο φάκελο. Η Schaefer ανοίγοντάς τον, βρίσκει 100 φωτοτυπημένες σελίδες γεμάτες με περίεργα σύμβολα, ένα χειρόγραφο που σε καμμία περίπτωση δεν έβγαζες νόημα, άκρη, τίποτα. «Ένα δώρο για τις μεγάλες νύχτες της Σουηδίας», της έγραφε ο Hock.

Βέλη, σχήματα, ρούνοι, μαθηματικά σύμβολα, ελληνικά και λατινικά γράμματα, 80 σύμβολα περίπου στο σύνολο, και χωρίς σαφή διαχωρισμό πού ξεκινούσε μια λέξη και πού τελείωνε. Οι δύο φιλόλογοι συμφωνήσαν αμέσως ότι πρόκειται για κάποιο μυστικό κώδικα. Και μάλιστα έναν μυστικό κώδικα που χρονολογούνταν στα μέσα του 18ου αιώνα. Η Schaefer φτάνοντας στη Σουηδία έπεσε με τα μούτρα. Ξεκίνησε να καταλογογραφεί τα σύμβολα, προκειμένου να εξερευνήσει τη συχνότητα εμφάνισης του καθενός, αλλά με τέτοιο αριθμό συμβόλων το εγχείρημα γινόταν εξαιρετικά περίπλοκο. Και μαζί με το γεγονός ότι δε γνώριζε σε ποια γλώσσα είναι γραμμένος ο κώδικας, γινόταν ακατόρθωτο. Αναγκάστηκε μετά από αρκετές προσπάθειες να τα παρατήσει. Λίγους μήνες μετά το πρότζεκτ μπήκε εντελώς στο ράφι, και ο κώδικας έμεινε μυστικός για άλλα δεκατρία χρόνια.

Το Γενάρη του 2011, ο Kevin Knight, υπολογιστικός γλωσσολόγος από το University of Southern California, επισκέφτηκε το πανεπιστήμιο της Uppsala για ένα συνέδριο. Ο Knight, μεταξύ άλλων, ανέφερε ότι ήταν μέρος μιας μικρής ομάδας ερευνητών που προσεγγίζουν την αυτόματη μετάφραση (βλέπε google translate) σαν σπάσιμο κώδικα: Σαν η γλώσσα που θες να μεταφράσεις να είναι απλά μια κρυπτογράφηση της γλώσσας στην οποία τη μεταφράζεις. Και, τελειώνοντας, είπε αστειευόμενος ότι όπως είναι επόμενο, ο ίδιος αλγόριθμος τον οποίο δουλέυουν σπάει και κώδικες, οπότε αν το κοινό του είχε κανένα τεράστιο κρυπτογραφημένο κείμενο που θέλει να μοιραστεί μαζί του, ας το πει τώρα. Όπως ήταν λογικό, η Schaefer ένιωσε να φωτογραφίζεται.

Λίγες βδομάδες αργότερα το χειρόγραφο ήρθε στα χέρια του Knight. Και λίγες ακόμα βδομάδες αργότερα ο κώδικας είχε σπάσει.

Κι εκεί αρχίζει το πανηγύρι. Η γλώσσα-πηγή βρέθηκε να είναι τα Γερμανικά. Και η πρώτη πρόταση που κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει ο Knight, και να χρησιμοποιήσει για κλειδί για το υπόλοιπο κείμενο ήταν «dieser schlag id das zeiche und der anfang de jenige vertraulichheit die der bruder von jetzo an als geselle von uns zunerwar…».

Αυτό το χτύπημα είναι το σύμβολο της εγγύτητας που ο αδελφός, κι από δω και μπρος σύντροφος, θα δέχεται από εμάς. Η Schaefer αναγνώρισε το κομμάτι αυτό ως μέρος τελετής μύησης κάποιας μυστικής οργάνωσης. Στο παιχνίδι μπήκαν και η Πρόεδρος του τμήματος γλωσσολογίας της Uppsala, η Ουγγαρέζα Beáta Megyesi, και ο Σουηδός Andreas Önnerfors, ιστορικός αλλά και ειδικός για την επιρροή των μυστικών αδελφοτήτων στην ιστορία της Ευρώπης.

Ο κώδικας Copiale, όπως έγινε γνωστός, περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια την τελετή μύησης στη Μεγάλη Πεφωτισμένη Κοινωνία των Οφθαλμολόγων (The Great Enlightened Society of Oculists, με έδρα το Wolfenbüttel της Γερμανίας όπως μας λέει το Wikipedia), οι οποίοι όντως χρησιμοποιούσαν το επάγγελμα του οφθαλμίατρου ως κάλυψη, μέσα όμως στην αδελφότητα αυτό λειτουργούσε συμβολικά, για να δείξει ότι εκείνοι σε βοηθούσαν να επισκευάσεις τα μάτια σου για να δεις καθαρότερα την αλήθεια του κόσμου. Όλα αυτά στο πλαίσιο ότι, όπως λέει ο Önnerfors, οι εκατοντάδες μυστικές οργανώσεις στην Ευρώπη εκείνη την εποχή λειτουργούσαν μυστικά ακριβώς για να ξεφύγουν από την καταπιεστική θρησκευτική και κεντρική εξουσία, κι από την αυστηρότητα που λειτουργούσαν οι κοινωνικές τάξεις τότε, προκειμένου να δουλέψουν και να δοκιμάσουν ιδέες που θα θεωρούνταν ριζοσπαστικές για την εποχή. Η ιστορία τους είναι συναρπαστική και μάλλον πολύ περισσότερο σημαντική από ό,τι πιστεύαμε ως τώρα, που τα μυστικά τους είναι ακόμα καλά κρυμμένα μέσα σε κώδικες. Μεγάλοι διανοητές της εποχής ήταν μέλη μιας ή περισσότερων τέτοιων αδελφοτήτων, και τα όσα καταγράφηκαν από τη σκέψη τους σε τέτοιους κώδικες πραγματικά θα ήθελα να τα διαβάσω.

Η χρονιά είναι 1746. Ο Άρχοντας φοράει ένα φυλακτό με ένα μπλε μάτι. Σε ένα δωμάτιο που φωτίζεται από κεριά και είναι γεμάτο επιστημονικά και χειρουργικά εργαλεία, ο υποψήφιος γονατίζει μπροστά στον Άρχοντα. Εκείνος βάζει μπροστά του ένα χαρτί, και του ζητάει να το διαβάσει. Ο υποψήφιος δεν μπορεί: Βλέπει τη σελίδα κενή. Ο Άρχοντας τού λέει να μην πανικοβάλλεται, κι ότι υπάρχει θεραπεία. Ετοιμάζει τα μάτια του για χειρουργείο. Τα καθαρίζει με ένα πανί, κι έπειτα με μια τσιμπίδα βγάζει μερικές τρίχες από τα φρύδια του. Συμβολικά, η εγχείριση έχει γίνει. Ο Άρχοντας αντικαθιστά την κενή σελίδα με μια χειρόγραφη και ζητάει από τον υποψήφιο να τη διαβάσει. Ο υποψήφιος βλέπει το κείμενο. Το χειρουργείο –η μύηση– πέτυχε.

Για περισσότερες λεπτομέρειες, το κείμενο-πηγή στα Αγγλικά εδώ. Επίσης, εδώ το άρθρο των Knight, Schaefer & Megyesi πάνω στο θέμα. Τέλος, εδώ η αγγλική μετάφραση του κώδικα.

Advertisements

18 thoughts on “Παραγλωσσολογία: 260 χρόνια με τα μάτια ερμητικά κλειστά

  1. Ο Wolfgang στο μεταξύ ανακάλυψε πατατάκια σε αιγυπτιακό τάφο και τα έφτιαξε με μια αιγυπτιολόγο που συνεργάστηκε, η οποία μιλούσε και Αραμαϊκά. Και ξέρεις τι παθαίνει ο Wolfgang αν του μιλάνε Αραμαϊκά. Για αυτό δε στέριωσε που λες με τη Christiane.

  2. Στον τρυποκάρυδο του Ρόμπινς οι ήρωες κάνουν σεξ μέσα σε πυραμίδα. Βέβαια, Ρόμπινς είναι αυτός – δεν έχει αφήσει και καμιά φαντασίωση αντρική ή γυναικεία που να μην έχει βάλει σε βιβλίο του..

  3. Κάτι ο τίτλος, κάτι η πρώτη παράγραφος, ετοιμαστήκαμε για σιρίνα και μας το γύρισες σε κανάλι της βουλής. Άντε, χαλάλι στον Βόλφγκαγκ που έμεινε ρέστος.

    Πάντως επιμένω ότι αν τους έβαζες στο πρώτο πλάνο γυμνούς στο κρεββάτι να συζητάνε, η ακροαματικότητα θα είχε χτυπήσει κόκκινο. Θα ψάχναμε όλη μέρα το κάτω κείμενο.

  4. Οκ, είπα να μην αναφέρω ότι όλοι οι γλωσσολόγοι στη Σκανδιναβία είναι κτηνοβάτες (ενίοτε και πτηνοβάτες) στην καλύτερη για να κρατήσει το ποστ ένα επίπεδο, και μου βγήκε σε κακό. Από το επόμενο ποστ μόνο μπουκάκε και διευθύνσεις οθφαλμιάτρων στα κεντρικά (;) και νότια προάστια. Κερδίσατε.

  5. Πάντως εάν θες μπορείς να ποστάρεις ένα όπως πρέπει σεξουαλικό κείμενο για το κοινό και να στέλνεις σε μένα αυτά με τις νεκρές γλώσσες γιατί μου φτιάχνουν τη ψυχικη διάθεση. Και εσύ θα γράφεις αυτά που θέλεις και κάποιος θα τα διαβάζει και το διψασμένο κοινό θα είναι ευχαριστημένο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s