Παραγλωσσολογία: Oppan Chomsky style!

Ο Noam Chomsky, ως φιγούρα της σύγχρονης σκέψης, είναι πλέον τόσο γνωστός που μπορείς και να τον πεις μέρος της ποπ κουλτούρας. Πόσες φορές άλλωστε δε σας έχει τύχει να περπατάτε στο δρόμο, να περιμένετε το λεωφορείο, και δίπλα σας να λέει μια νοικοκυρά στην άλλη «πού να ξέρω μάνα μου τι ώρα περνάει το επόμενο Α8, ο Τσόμσκι είμαι;». Εντάξει, πιθανότατα δε σας έχει τύχει, αλλά θα μπορούσε. Είναι βέβαια περίεργο να είσαι μέρος της ποπ κουλτούρας, και την ίδια στιγμή να δηλώνεις ότι δε γνωρίζεις τίποτα για αυτήν. Σε μια απολαυστικότατη συνέντευξη που πρόσφατα έδωσε ο φίλος μας ο Νόαμ (ευχαριστούμε Nube), έδειχνε πολλάκις ότι είναι τίγκα άσχετος με την ποπ πραγματικότητα, δήλωνε ότι  ίσα που ξέρει τη Lady Gaga, κι ότι δεν είχε ιδέα τι σημαίνει Angry Birds και Wesley Snipes. Και, την ίδια στιγμή, θυμόταν να του ζητάει μια punk rock μπάντα να ηχογραφήσει τον εαυτό του να μιλάει για την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, για να ανακαλύψει λίγους μήνες αργότερα ότι η φωνή του είναι b-side σε single των Bad Religion, με αποτέλεσμα από τότε και μέχρι σήμερα αυτό το βινύλιο να είναι το νούμερο ένα πράγμα που του ζητείται να υπογράψει σε παρουσιάσεις βιβλίων του.

Και λες ότι να, ο άνθρωπος χαίρεται να σπάει το βαρύ ακαδημαϊκό του προφίλ, αλλά πλέον υπάρχει τρανή απόδειξη ότι είναι διατεθειμένος και θρύψαλα να την κάνει. Με κίνητρο ότι «θα αρέσει στον εγγονό μου», ο Chomsky, σαν πραγματική ποπ φιγούρα που αρέσκεται να συνδιαλέγεται με άλλες ποπ φιγούρες, συμμετείχε στο απόλυτο folie de la saison: πήρε μέρος στο βίντεο-διασκευή του Gangnam Style που οργάνωσαν φοιτητές του MIT για να υμνήσουν το πανεπιστήμιό τους και τη ζωή τους εκεί, με συμμετοχή αρκετών καθηγητών αλλά και του πρύτανη. Κοντινό πλάνο, χαλαρό ύφος ο Νόαμ, και σαν πραγματικός σκληρός ράπερ παραλλάσσει το ρεφρέν για να «δειχτεί»: Oppan Chomsky style!

Εννοείται βέβαια ότι ο άνθρωπος έχει και σοβαρό προφίλ, και στην προαναφερθείσα συνέντευξη, όταν οι ερωτήσεις προχώρησαν σε πιο σοβαρά θέματα ο Noam ένιωσε πιο οικεία και λύθηκε η γλώσσα του, και είχε πραγματικά πολλά να πει. Κι αυτό είναι το νόημα, ότι αν είσαι σίγουρος για το δικό σου intellect μπορείς να δείξεις και την αντίθετη χαλάρωση και να αυτοσαρκαστείς.

Κι από την άλλη, εννοείται και ότι κανείς δεν είναι αλάνθαστος, ούτε και ο Chomsky, και δε μιλάω μόνο για τη γλωσσολογική του θεωρία που βασιλεύει εδώ και 60 χρόνια, και που πλέον εμφανίζει ρωγμές από παντού και αρχίζει να μπάζει σαν το σπασμένο παράθυρο της κουζίνας μου πριν αποφασίσουμε ότι οι αδέσποτες γάτες του Στρέφη παραείναι πολλές για να μην το επισκευάσουμε.

Τον κύριο Chomsky τον είδαμε στην Ελλάδα, όταν το Μάιο του 2004 μίλησε στην Aula της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο λόγος του ήταν κάτι σαν αποκάλυψη, κυρίως δε το γεγονός ότι οι απαντήσεις του σε κάθε θέμα ήταν τρομακτικά καλά δομημένες, που ήταν σαν να ανέπνεαν, έτσι όπως συστέλλονταν και διαστέλλονταν, πηγαίνοντας από την απάντηση του συγκεκριμένου θέματος, στην ανάλυση σε θεωρητικό επίπεδο, στην τεκμηρίωση, και ξανά μετά στην απάντηση του συγκεκριμένου, αλλά με νέα βαρύτητα. Κι εκεί, κάπου μέσα στο λόγο του, αναφέρεται φυσικά και στην πάλη των γλωσσών, στις επιθετικές πολιτικές των «μεγάλων» γλωσσών σε βάρος των «μικρών», στο πώς υπάρχουν γλώσσες υπό εξαφάνιση και που χρειάζονται τη φροντίδα μας, στο πώς υπάρχει γλωσσικός ρατσισμός, ακόμα και σε επίπεδο διαλέκτων. Ας μη γελιόμαστε, και με αυτό εννοώ παρακαλώ μη γελάσετε με αυτό που θα πω, αλλά όλα αυτά είναι πολύ εμπνευστικά και πολύ ξεσηκωτικά για το υπό διαμόρφωση μυαλό ενός νεαρού γλωσσολόγου.

Και τώρα, 8 χρόνια αργότερα, περνώντας ξανά έξω από την Aula θυμήθηκα πάλι εκείνη τη μέρα, και αναγκαστικά ανασκευάστηκε η εντύπωσή μου αλλά προς το χειρότερο, όχι όσον αφορά σε αυτά που έλεγε, αλλά ως προς τη συνέπειά του προς αυτά. Γιατί θυμήθηκα μια λεπτομέρεια: Το πανεπιστήμιο είχε προσλάβει μια μεταφράστρια για την ομιλία, προκειμένου να διαμεσολαβήσει μεταξύ του αμερικάνου ομιλητή και του ελληνικού κοινού. Η οποία μεταφράστρια δεν ήταν και αστέρι, συγκεκριμένα φαντάζομαι ότι ήταν κάποια «καλή» φοιτήτρια της Αγγλικής, χωρίς προηγούμενη εμπειρία σε ζωντανή μετάφραση, και σίγουρα χωρίς να έχει ξαναμιλήσει μπροστά σε δυόμισι χιλιάδες κόσμο. Ο Chomsky, βλέποντας ότι η όλη διαδικασία μετάφρασης μάλλον δυσκόλευε την κουβέντα παρά τη διευκόλυνε, ρώτησε το κοινό πόσοι γνωρίζουν Αγγλικά. Σχεδόν όλοι σήκωσαν το χέρι, και η ομιλία συνεχίστηκε μόνο στα Αγγλικά. Σημειώστε το σχεδόν όλοι. Στα επόμενα δέκα λεπτά έβλεπες διάφορο κόσμο να αποχωρεί, γλωσσικά αποκλεισμένος. Να λοιπόν που και οι ισχυρότερες ιδέες σκουντουφλάνε πάνω στην πρακτική τους εφαρμογή. Πόσο μάλλον να δηλώνεις ότι δεν έχεις καμμία σχέση με την ποπ κουλτούρα.

Advertisements

14 thoughts on “Παραγλωσσολογία: Oppan Chomsky style!

  1. Να επισημάνω εδώ -για όσους δεν αντέχουν να ακούσουν άλλη Gangnam style διασκευή- πως ο κύριος Chomsky εμφανίζεται στην εικόνα αφού περάσουν περίπου 3 λεπτά στο εν λόγω βιντεάκι.

  2. Μπορώ το τραύμα μου το γλωσσολογικό εδώ να μοιραστώ που χαίνει ωσάν πληγή ανοιχτή; Μπορώ. Πονάει και η η γλώσσα μου σήμερα.
    Είμαι πρωτοετής ψάραξ, είναι και η γλωσσολογία κομμάτι της μοδός, στην τηλεόραση παίζει το «Ομιλείτε Ελληνικά» με τον Μπαμπινιώτη να διορθώνει τις ετυμολογικές αβλεψίες των διαγωνιζομένων και να μοιράζει λεξικά στους ηττημένους παίκτες. Έχω χαρεί, όπως και το σύνολο της Φιλοσοφικής με αυτή την ακαδημαϊκή επίσκεψη φωτός. Ω πόσο χαίρομαι με αυτή την ανοιχτή κεραία της εποχής μας. Δεν έχω επιλέξει ακόμα κατεύθυνση σπουδών. Το σκέφτομαι: Κλασικό; Νεοελληνικό; Όχι, γλωσσολογικό! Την έχω ψωνίσει λίγο, λέω, σιγά που θα γίνω εγώ φιλόλογος. Επιστήμων θα γίνω, γλωσσολόγος.
    Μάλιστα δε, έχω γίνει stalker του κυρίου Chomsky αυτές τις ημέρες. Δεν αρκούμαι στην ομιλία του στην Aula με την απελπισμένη μεταφράστρια, τα τσαμπιά φοιτητών στα έδρανα και τις ολίγον irrelevant ερωτήσεις που του κάνουν για το Ιράκ. Τον ακολουθώ όπου βρίσκεται. Νομίζω πως παίρνω τηλέφωνο και σε έναν από τους έλληνες εκδότες του για να ρωτήσω σε ποιο ξενοδοχείο μένει. Δεν μου λένε.
    Τέλοσπάντων, τον ακολουθώ ανά το λεκανοπέδιο. Τον ακούω να μιλάει στην Ένωση Συντακτών, δεν θυμάμαι καλά, ίσως και στο Πολυτεχνείο.
    Έχω αγοράσει ένα από εκείνα τα αναρχοαριστερά βιβλία του (το διαβάζω, το καταλαβαίνω κάπως) και τις περίφημες «Συντακτικές δομές» από εκδόσεις Νεφέλη (δεν καταλαβαίνω Χριστό, αλλά για να τα λέει αυτός, έτσι θα είναι). Περιφέρω τα δύο ευαγγέλια, πασχίζοντας για ένα αυτόγραφο από τον Elvis των συντακτιών δένδρων.
    Στην Aula δεν καταφέρνω παρά να φτάσω μέχρι τις παρυφές του Πελεγρίνη, που έχει ζώσει φωτογραφιζόμενος τον Noam, τον σταρ τον ένα, τον μοναδικό, τον Μονογενή. Λέω, άσε, άκου τι λέει, πιάσε την ουσία και θα τον πλησιάσεις αργότερα. Όπερ και εγένετο.
    Στην τρίτη ομιλία κατά τας γραφάς, όπου ο Υιός ο Μονογενής μεταφέρει όσα του είπε ο Θεός όταν έγραφε τις Δέκα Εντολές, βρίσκομαι κοντά Του. Τι ωραία μικρή παρέα που είμαστε, ζώα επιλεγμένα ένα – ένα για την Κιβωτό της Γνώσεως του Νώε Νόαμ. Η ομιλία ετούτη είναι λίγο σε κλειστό κύκλο, κάτι σαν Mad Secret Concert, στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών, οδός Ακαδημίας. Δίπλα στην Σκοτεινή Μυστήρια Πόρτα. Καταφέρνω να φτάσω δίπλα Του. Τον εγγίζω. Τον ακουμπώ στον ώμο. Τρέμω. Δεν κατορθώνω να ψελλίσω κουβέντα. Με αυθάδεια Του κραδαίνω ανοιχτή την πρώτη σελίδα του αναρχοαριστερού βιβλίου Του. Μου λέει γελώντας «This is not mine» και γυρίζει από την άλλη. Απελπίζομαι. Ξαναγυρνά «I’m kidding, I promised myself I will not sign any books».
    Λέω, εντάξει, δεν έριξε σε μένα μόνο χυλόπιτα. Ακούω όσα λέει. Με πείθει. Για τι; Δεν θυμάμαι. Την επόμενη εβδομάδα αγοράζω το «Ε» της Ελευθεροτυπίας. Και βλέπω μια φωτογραφία, από το Secret Concert Του. Ε όχι.
    Ο Noam υπογράφει το βιβλίο μίας γκόμενας. Και ο συντάκτης σχολιάζει «Ο διάσημος γλωσσολόγος δεν παρέλειψε να υπογράψει τα βιβλία όσων κατάφεραν να τον πλησιάσουν».
    Ουστ. Ου να μου χαθείς παλιοκερατά. Δεν μου υπέγραψες επειδή δεν ήμουν γκόμενα. Έτσι είσαι; Ε, και εγώ δεν θα γίνω γλωσσολόγος.
    Οι δικοί μου θεοί θα είναι όλοι, μα όλοι πεθαμένοι ρε παλιοψωνισμένε γλωσσολόγε. Σοφοκλής, Αριστοτέλης, Καλλίμαχος και Αριστοφάνης ρε παλιο Νώε! Και δεν θα έχω ανάγκη τα αυτόγραφά τους. Και θα καταλαβαίνω τι λένε. Και κάπως έτσι δεν έγινα γλωσσολόγος.

    Τραύμα είσαι ανοιχτό, Noam.

  3. Johnny πολύ καλό, ωραία η παρατήρηση στο τέλος. Δεν είναι η ουσία αλλά απ’ την άλλη είναι απόλυτα η ουσία. Πες μου όμως ότι θυμάσαι κι εσύ το επίθετο της μεταφράστριας.

    Δεν έχω να σχολιάσω τίποτα για την γλωσσολογική του προσφορά. Ως κοινωνονιολόγος πάντως και κυρίως ως ποπ διανοούμενος, είναι σπάνια περίπτωση, μοναδική μάλλον αυτή τη στιγμή στον κόσμο.

    Επίσης η Lady Gaga ξέρει τον Τσόμσκι;

    Τέλος πολύ μου άρεσε το σημείο με το σπασμένο παράθυρο και τις γάτες.

  4. Όντως, πολύ ωραίο κείμενο johnny, με συγκίνησε… Τον Τσόμσκι τον αγαπώ και θα τον αγαπώ για πάντα. Χωρίς να ξέρω όλα όσα έχει πει και όσα έχει κάνει. Σε κάθε βιντεάκι, σε κάθε ομιλία και ιδιαίτερα σε αυτή τη φωτογραφία που φαίνεται το κενό ανάμεσα στα μπροστινά του δόντια και γελάνε τα μάτια και τα αυτιά του. Στο μυαλό μου είναι πρότυπο για το πώς πρέπει να είναι ένα σύγχρονο πρότυπο! Δεν καταβάλλει προσπάθεια να είναι μέσα σε όλα, να υπερασπίζεται τη θεωρία του όλη την ώρα. Έχει συναίσθηση των πρακτικών δυσκολιών και δεν τις αφήνει να τον καταπιέσουν. Λογικά, μετά από τόοοσα χρόνια που είναι βουτηγμένος μέσα σε έναν υπερθεωρητικό κόσμο που ο ίδιος κατασκεύασε, έχει μάθει ότι η θεωρία και η πράξη δεν είναι πάντα συμβατές, το έχει αποδεχτεί και το έχει διδάξει.

    Ακόμα και σε αυτή τη συνέντευξη που λες, τον ρωτάει ο δημοσιογράφος αν οι (κοινωνικοπολιτικές) αρχές του δυσκολεύουν την καθημερινότητά του, αν πχ. αποφεύγει να αγοράζει προϊόντα πολυεθνικών. Ο Τσόμσκι απαντάει ότι δεν το σκέφτεται και ότι απλά αγοράζει όσο πιο λίγο μπορεί, μόνο ό,τι χρειάζεται. Ακολουθεί τη θεωρία του δηλαδή μέχρι το σημείο που είναι εφικτή. Όπως το ίδιο κάνουμε και με τη γλωσσολογική του θεωρία: την εφαρμόζουμε στα επίπεδα που γίνεται, όχι παντού.

    Στην Aula έσφαλε, δεν λέω. Κυρίως όμως το λάθος είναι δικό μας, καθώς δεν φροντίσαμε να προστατεύσουμε οι ίδιοι τη γλώσσα μας. Στη Φιλοσοφική ήταν η ομιλία, στη φωλιά των επιστημόνων και των γλωσσολόγων, δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τη δική μας αβλεψία. Πραγματικά, αν η μετάφραση δυσκόλευε την επικοινωνία, τότε γιατί να υπάρχει; (Άσε, θυμήθηκα πάλι ότι εγώ δεν ήμουν εκεί… Είμαι πλέον πεπεισμένη ότι αυτή μου η παράλειψις φταίει για το ότι τελικά δεν έγινα γλωσσολόγα.)

    Jackson, να τον κάνεις σύντομη γνωριμία, αλλά κακή κουβέντα μην πεις, παρακαλώ πολύ.

  5. Παράθεμα: Σύντομες γνωριμίες: Νοam Chomsky « Τα Νέα του Βελγίου

  6. Κακή κουβέντα δεν υπήρχε περίπτωση να πω Evinrude, αγαπάμε Νόαμ. Κι εμένα τα λόγια του μου φάνηκαν πολύ εμπνευστικά και πολύ ξεσηκωτικά εκείνη την μέρα, όπως λέει ο Johnny! Ψήθηκα πάρα πολύ, αλλά δυστυχώς για λίγες μέρες. Μετά άρχισε να μιλάει κάποιος άλλος από ένα «σχήμα» ότι ο Νόαμ αποτελεί «άλλοθι της Αμερικής, ορίστε σου λέει: Αφήνω ελεύθερα τον διανοητή να με κριτικάρει όσο θέλει, Έτσι τον αποδυναμώνω.» Κακές εξωκοινοβουλευτικώς αριστερόθεν παρέες. Τώρα διαφωνώ και με εκείνον του «σχήματος».
    Σίγουρα πάντως ο Νόαμ λέει και γράφει ωραία και ουσιώδη πράγματα, τσιγκλιστικά και πάντα καθαρά ειπωμένα. Στα δένδρα όταν πηγαίνει τον χάνω λίγο, αλλά ευτυχώς (για την γλωσσολογία) δεν έγινα γλωσσολόγος.

  7. Nube, δίκιο έχεις γενικά, αλλά στο συγκεκριμένο, ο Τσόμσκι είπε ότι αγοράζει ό,τι χρειάζεται, κι αυτό είναι όντως ό,τι πιο συνετό μπορείς να κάνεις ως στάση ζωής, αν σε ενοχλεί ο τρόπος που οριζόμαστε από τον καταναλωτισμό. Στην περίπτωση της ομιλίας του όμως, δεν είναι ότι έβαλε νερό στο κρασί του, τα βρήκαμε κάπου στη μέση, είναι ότι επισφράγισε την κυριαρχία των αγγλικών, και μάλιστα σε βάρος των μονόγλωσσων ακροατών του, που αποκλείστηκαν.

    Δεν τον κατηγορώ και τρελά, από την άποψη ότι δε φταίει αυτός ούτε για την επίδοση της διερμηνέα, ούτε για το γεγονός ότι είναι αγγλόφωνος, ούτε για τις γλωσσικές αντιλήψεις του κοινού του, που με το να έχουν (έχουμε) κρυφό καμάρι για τη γνώση των Αγγλικών τους βοήθησαν να γίνει κάτι που ήταν φυσικό να γίνει. Αλλά να, A wizard should know better, που λέει και ο Treebeard στο Lord of the Rings. Δικαιολογείσαι για κάτι που γίνεται φυσικά, δεν προεξέχεις όμως αν δεν κάνεις την υπέρβαση, και από τον Τσόμσκι την υπέρβαση θα περίμενα, γιατί αυτή ήταν μέρος της ομιλίας του εκείνη τη μέρα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s