Ραντεβού το 2666

cat

Οταν το ξεκίνησα, το αντιμετώπιζα ως μια τεράστια αναγνωστική πρόκληση, ξέροντας ότι δεν αποκλείεται καθόλου, κάπου στα μισά ή και νωρίτερα, να το παρατήσω. Ομολογώ ότι η πάγια τάση μου είναι να αποφεύγω τους Λατινοαμερικάνους καθώς σπάνια μου ταιριάζουν και ίσως να μην είχα αγοράσει ποτέ το 2666 αν δεν είχε γίνει λίγο hype από δω κι από κει. Ωστόσο, σύντομα αποδείχτηκε ότι ο Ρομπέρτο Μπολάνιο δένει ένα καρότο μπροστά απ’ τον αναγνώστη του 2666 και τον αναγκάζει να τρέχει επί 1161 σελίδες με ιλιγγιώδη ταχύτητα, με ένα αφύσικο αναγνωστικό πάθος, με μια προσήλωση και μια αφοσίωση πέρα απ’ τη λογική. Το 2666 δεν είναι ένα δύσπεπτο, πυκνό, συνειρμικό μανιφέστο, αλλά ένα μυθιστόρημα που τρέχει, που σε κάνει να θέλεις να μάθεις τι θα γίνει μετά, ακόμα και αν για να μάθεις θα πρέπει να το διαβάσεις ολόκληρο.

Δυο γρήγορα λόγια για την πλοκή: τέσσερις κριτικοί λογοτεχνίας ψάχνουν τα ίχνη του συγγραφέα Μπένο φον Αρτσιμπόλντι (για τον οποίο σχεδόν κανένας δεν ξέρει την πραγματική του ταυτότητα) και τα ίχνη αυτά θα τους οδηγήσουν στην Σάντα Τερέσα, μια μικρή πόλη του Μεξικό στα σύνορα με τις ΗΠΑ όπου συνεχώς εξαφανίζονται και δολοφονούνται νεαρές γυναίκες. Εκεί θα γνωρίσουν έναν καθηγητή, τον Αμαλφιτάνο, η ζωή του οποίου θα μας απασχολήσει στο δεύτερο μέρος. Στο τρίτο μέρος θα γνωρίσουμε τον Οσκαρ Φέητ, έναν δημοσιογράφο απ’ το Σικάγο που επισκέπτεται την Σάντα Τερέσα για να καλύψει έναν αγώνα μποξ αλλά που, τελικά, του φαίνεται αρκετά πιο ενδιαφέρον θέμα η υπόθεση των δολοφονημένων γυναικών. Στο τέταρτο μέρος θα μάθουμε τα πάντα για αυτές τις δολοφονίες και στο πέμπτο θα μάθουμε τα πάντα για τη ζωή του Αρτσιμπόλντι που οδήγησε τους αρχικούς ήρωες στο Μεξικό.

Αν θα έπρεπε να βρούμε έναν βασικό ήρωα θα λέγαμε ότι αυτός είναι ο Μπεν φον Αρτσιμπόλντι, ο μυστηριώδης συγγραφέας που αναζητούν οι τέσσερις κριτικοί στο πρώτο μέρος. Η αναζήτησή του κινεί την πλοκή, αν και για μεγάλο μέρος του βιβλίου είναι απών, κυρίως επειδή ξέρουμε απ’ την αρχή ότι το καταληκτικό βιβλίο έχει το όνομά του. Θα μπορούσαμε να πούμε όμως ότι ουσιαστικά πρωταγωνίστρια είναι η πόλη Σάντα Τερέσα, ως ο μοναδικός κοινός γεωγραφικός τόπος των πέντε βιβλίων (αν και η πλοκή δεν διαδραματίζεται αποκλειστικά εκεί) ή αν όχι η Σάντα Τερέσα, τότε ο χαώδης και τρομακτικός κόσμος της Λατινικής Αμερικής. Αλλά και αυτό θα ήταν μάλλον μια απρόσεκτη κρίση.

Η πιο νηφάλια άποψη θα έλεγε ότι πρωταγωνιστής είναι ο άνθρωπος (του μεταπολεμικού κυρίως κόσμου), ο Γερμανός, ο Μεξικάνος, ο Ιταλός, ο Αμερικάνος, ο Ισπανός, ο άνθρωπος πέρα από κράτη, ιδιότητες, ηλικίες, τάξη, ιδεολογία. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου, ο έμπορος ναρκωτικών, ο συγγραφέας, η πόρνη, ο μποξέρ, ο βοηθός του μποξέρ, ο τρελός ζωγράφος που έκοψε το χέρι του, ο εκδότης, ο Ρουμάνος στρατηγός, ο κριτικός λογοτεχνίας, οι εργάτριες, ο αστυνομικός, ο δολοφόνος. Ο άνθρωπος που φέρεται με τον έναν τρόπο και για συγκεκριμένους λόγους σε κάποιο σημείο της γης, την ίδια στιγμή που ένας άλλος φέρεται με διαφορετικούς τρόπους και για άλλους συγκεκριμένους λόγους σε κάποιο άλλο σημείο της γης. Ο άνθρωπος που είναι λογικός και παράλογος, μόνος, ικανός για τα πάντα και ανίκανος για όλα. Ο άνθρωπος που είναι τόσο φριχτά αναλώσιμος. Ο άνθρωπος που έχει μια ιστορία, που είναι τραγική ή υπέροχη, ο άνθρωπος του οποίου η ιστορία μπλέκεται με την ιστορία ενός άλλου ανθρώπου και που, τελικά, ως συμπέρασμα, αν μπορεί να υπάρξει κάτι τέτοιο, το σύνολο αυτών των ιστοριών είναι η ιστορία του κόσμου. Το 2666 είναι ένα μια ιστορία γεμάτη ιστορίες που είναι γεμάτες άλλες ιστορίες και πάει λέγοντας.

Σε όλο το βιβλίο υπάρχει μια εσχατολογική αίσθηση, η πεποίθηση (ή η υπόσχεση) ότι το τέλος έρχεται και αυτό γίνεται σταδιακά, μέσα απ’ το χτίσιμο του βιβλίου και η εντύπωση του θανάτου μας έχει δοθεί πολύ πριν το τέταρτο μέρος, τα Εγκλήματα, όταν και επέρχεται η κορύφωση της ιδέας της φθοράς, μέσα απ’ την κυνική περιγραφή των δολοφονιών των γυναικών στη Σάντα Τερέσα. Ωμός, αποστασιοποιημένος, λεπτομερής, ανατριχιαστικός, ο Μπολάνιο δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω, πιάνει το στομάχι του αναγνώστη με τα δυο του χέρια και το στύβει με μανία μέχρι που ο πόνος και η απελπισία γίνονται μια ρουτίνα, μια γνώση, μια γνώριμη κατάσταση. Ολα όμως είναι δοσμένα με μια, όπως έγραψα και στην αρχή, αφύσικη ταχύτητα. Θα έλεγε κανείς ότι οι 1164 σελίδες είναι λίγες. Το πόδι είναι καρφωμένο στο γκάζι μέχρι που ξαφνικά ο ρυθμός πέφτει, να πάρεις μια ανάσα και έπειτα συνεχίζει, σε βομβαρδίζει με πληροφορίες, με μηνύματα, με εικόνες. Η μαεστρία της γραφής του είναι κάτι που μεταμορφώνει τον μέσο συγγραφέα σε παιδάκι πρώτης δημοτικού. Το 2666 δεν είναι βιβλίο που παρατάς, που σε κουράζει, που το βαριέσαι. Είναι ένα τονωτικό γεύμα πλούσιο σε μαθήματα ζωής και είναι τελικά ένα αριστούργημα, ένα διαμάντι της λογοτεχνικής ιστορίας, ένας σύγχρονο έπος, μια απόδειξη ότι αν μπορεί να υπάρχει κάτι ολόκληρο ή αψεγάδιαστο σε αυτή τη ζωή, αυτό μπορεί να το προσφέρει η λογοτεχνία. Ενα τέτοιο έργο είναι το 2666, το ψηφιδωτό ολόκληρης της ύπαρξης, που μπαίνει ψηλά ψηλά στο ράφι, δίπλα σε κάποια άλλα βιβλία, κλασικά ή λιγότερο κλασικά, πολύ λίγα όμως, μετρημένα στα δάχτυλα. Το 2666 είναι ωραιότερο από ένα πολύ ωραίο βιβλίο. Είναι κάτι άλλο, περισσότερο από ωραίο.

roberto-bolano

Α, και κάτι ακόμα. Υπάρχει η άποψη ότι το βιβλίο είναι ανολοκλήρωτο, ότι ο Μπολάνιο πέθανε πριν το τελειώσει. Ως ένα σημείο είναι αυτό ισχύει, αν και οι εκδότες του ισχυρίζονται ότι αυτό που δεν πρόλαβε να κάνει ο Μπολάνιο ήταν ένα τελευταίο «χτένισμα» και δεν θα άλλαζε κάτι σημαντικό όσον αφορά στο τέλος. Προσωπικά μου δίνει την εντύπωση ότι αν ζούσε κι άλλο, θα συνέχιζε να γράφει για πάντα. Αυτό το βιβλίο δεν τελειώνει κάπου, όπως δεν τελειώνει η αφήγηση της ιστορίας του κόσμου. Ο αναγνώστης, φτάνοντας στο τέλος, δεν θέλει να μάθει πια τι γίνεται με τα χιλιάδες ανοιχτά μέτωπα, απλά θέλει να ανοίξει κι άλλα, αφού, σε τελική ανάλυση, το βιβλίο είναι γεμάτο απαντήσεις.

Advertisements

13 thoughts on “Ραντεβού το 2666

  1. Sally Cone, εμφανίσου. Οχι, δεν έχει σπόιλερ, τίποτα περισσότερο από όσα σπόιλερ έχει στην πλάτη της η έκδοση. Ωστόσο κάποια συμπεράσματα μπορεί να σε κατευθύνουν, οπότε μπορείς να περιμένεις να τελειώσεις το βιβλίο πρώτα και μετά να διαβάσεις το κείμενο για να καταλάβεις ότι δεν θα πείραζε να το έχεις διαβάσει πρώτα. Είναι λίγο μπερδεμένη η κατάσταση.

    Σε ποιο σημείο είσαι; Πρέπει να το συζητήσω με κάποιον. Johny Plunders, σε ποιο σημείο είναι;

  2. Έγραψα κοτζάμ κόμμεντ και μετά μου ζήτησε να κάνω λογκίν και χάθηκε. Γαμώτη. Τέλος πάντων, το 1/3 του δικού μου κειμένου βρίσκεται στο Διαβάζω, οπότε δεν μπορώ να το λινκάρω. Από την άλλη, όχι, το κείμενο δεν έχει σπόιλερζ οπότε ο Sally Cone δεν έχει τίποτε να φοβηθεί. Δεύτερον, συμφωνώ με το κείμενο, με δύο εξαιρέσεις. Ναι, το 2666 είναι ευκολοδιάβαστο, μέχρι να φτάσεις στο Μέρος που Αφορά τα Εγκλήματα, όπου και καταλύεται το Σύνταγμα και το Εύνομο Κράτος. Δεύτερον, εμένα δεν μου φαίνονται κυνικές οι περιγραφές των φόνων, αλλά κλινικές. Μου φαίνεται ότι βαθιά μέσα στη μαύρη του καρδιά ο Μπολάνιο έτρεφε απεριόριστο σεβασμό για τα θύματα των feminacidos.

  3. Εντάξει Jimmy Glass. Διάβασα το κείμενό σου, τρέμοντας σε κάθε λέξη μήπως και μου αποκαλύψεις άθελά σου ένα συμπέρασμα μυστικό, ένα επίπεδο νέο, ένα χάδι αλλιώτικο, από αυτά που μόνο στον Μπολάνιο θα επέτρεπα να μου δώσει. Ήσουν όμως όσο αποκαλυπτικός χρειάζεται, σαν τον πατέρα που σηκώνει το παιδί για να δει πέρα από το φράκτη και μετά το αφήνει να κάνει ό,τι καταλαβαίνει.

    Στο μεταξύ είμαι στα μισά των Εγκλημάτων. Θα τονίσω μόνο τη μαεστρία του συγγραφέα στο κλείσιμο κάθε παραγράφου. Είναι σαν να μου δίνει ένα μικρό μπατσάκι στο μάγουλο που όλο κοκκινίζει και τελικά τσούζει, ναι τσούζει, όλο και πιο πολύ, όλο και πιο πολύ.

  4. Αγαπητέ Kechagiar, καταρχάς ζητούμε συγνώμη για την ταλαιπωρία με το κόμμεντ, δεν θα ξανασυμβεί. Για την πρώτη σου παρατήρηση, έχει όντως δίκιο ότι τα εγκλήματα είναι λίγο ζόρικα. Αν (για κάποιον λόγο) ήταν το πρώτο μέρος και όχι το τέταρτο δεν ξέρω αν θα το είχα αντέξει αλλά φτάνοντας ως εκεί είσαι κάπως έτοιμος. Για τη δεύτερη παρατήρηση, ναι, είμαι κι εγώ σίγουρος για τον σεβασμό του Μπολάνιο για τα θύματα κι αν γράφοντας «κυνικές περιγραφές» είναι σαν να μην το πιστεύω, τότε είναι λάθος η έκφρασή μου. Περιγράφει πάντως σαν υπνωτισμένος, σαν ο «κυνισμός» να είναι ο μοναδικός τρόπος να αντιμετωπίσει το γεγονός. Το συζητάμε κι από κοντά καμιά φορά. Επίσης έψαξα μήπως υπάρχει πουθενά το κείμενό σου στο Διαβάζω να το λινκάρω από κάτω αλλά δεν το βρήκα. Τέλος, το διάβασες στα ελληνικά;

    Αγαπητέ Sally Cone, το βράδυ θα δω στο όνειρό μου τον Μπολάνιο να σου δίνει μικρά μπατσάκια στο μάγουλο. Για την ακρίβεια αυτή την εικόνα θα τη δω κοιτώντας τον εαυτό μου σε έναν καθρέφτη. Είναι πολύ σωστός ο τρόπος που το λες, έτσι είναι. Περισσότερα όταν ολοκληρώσεις για να μη μου ξεφύγει τίποτα που δεν πρέπει.

    Μπορείτε να πείτε ποιο μέρος σας άρεσε περισσότερο; Αν μπορούμε να πούμε κάτι τέτοιο.

  5. Παράθεμα: O Θάνατος του Martin Eden « Τα Νέα του Βελγίου

  6. Παράθεμα: Αυτά τα διηγήματα κέρδισαν το Νόμπελ | Τα Νέα του Βελγίου

  7. Παράθεμα: Τα πέντε βιβλία του 2013 μου | Τα Νέα του Βελγίου

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s